Kleurkalibratie

U hebt het vast wel eens gemerkt. Een foto op uw lcd-monitor kan er op een printer of andere monitor heel anders uitzien. Te donker, te licht, te (on)verzadigd of met een vreemde kleurzweem… Het kan dus ­gebeuren dat een foto die er op uw scherm fantastisch uitziet, bij anderen (of ­geprint) totaal niet uit de verf komt – letterlijk en figuurlijk. De oplossing? Kalibratie.

Waarom kalibratie?

Voordat we beginnen met het bespreken van het probleem en de oplossing, eerst even de ‘waarom?’-vraag. Waarom is kleurkalibratie belangrijk en voor wie? Het probleem is dat digitale apparaten een beperkt kleurbereik (gamma) hebben. Dat heeft als gevolg dat de kleurreproductie per product kan verschillen. De kans is zeer groot dat uw printer de kleuren net iets anders weergeeft dan uw monitor. En hetzelfde geldt voor camera’s en scanners. Het verschil kan zitten in te lichte of donkere tinten, meer of minder verzadigde tonen of zelfs compleet afwijkende kleuren (bijvoorbeeld groenig in plaats van blauw).
Het probleem is overigens niet beperkt tot verschillende apparaten, ook tussen monitoren onderling bestaan grote verschillen. Dan kan de situatie ontstaan dat u foto’s e-mailt die er op uw scherm prima uitzien, maar dat de personen die de foto’s op hun eigen pc bekijken klagen over de helderheid, kleuren of verzadiging. En wie zit dan goed en wie fout? Dat is pas duidelijk wanneer apparaten gekalibreerd zijn. Goede kleurkalibratie is essentieel als u veel met beeld werkt (bijvoorbeeld foto’s of video’s).

Kalibreren met een kleurenmeter

De meest effectieve manier om uw monitor te kalibreren is met een hardwarematige kleurenmeter. Hiervoor zijn verschillende producten op de markt, beginnend simpele meters van enkele tientjes tot professionele sets voor meerdere monitoren. Allemaal meten ze het licht van de monitor met meegeleverde software en produceren ze een ICC-profiel op basis van de afwijkingen (vergelijkbaar met het kalibreren van een scanner met een kleurkaart, maar dan andersom). De bijbehorende software leidt u probleemloos door de procedure: u plaats het apparaat op de juiste positie op de monitor, start de software en bekijkt nadien het resultaat. Meestal wordt de oude en nieuwe situatie getoond, zodat u ziet wat de afwijking was. Het is wel belangrijk dat de lcd-monitor al minimaal een half uur aanstaat (omdat de afwijking in de eerste minuten groter is, omdat hij dan opwarmt).
Het is overigens niet zo dat u met één keer kalibreren klaar bent. U wordt geadviseerd om de procedure af en toe te herhalen – bijvoorbeeld eens per half jaar - omdat een monitor gedurende zijn levensduur kan veranderen.

Tweede monitor

Wanneer u een computer met twee (verschillende) monitoren gebruikt – en dat wordt steeds gebruikelijker -, is het ook van belang om deze goed te kalibreren. Wanneer u twee verschillende monitoren aansluit en op beide dezelfde foto weergeeft is de kans groot dat u een afwijking ziet. Welke geeft nu de juiste weergave? Dat is bepalend voor de inschatting en de impact van het beeld – zeker wanneer u het wilt bewerken. Let er op dat niet alle hardwarepakketten geschikt zijn voor het kalibreren van meerdere monitoren.

Printer

Het probleem van kleurcommunicatie tussen monitoren en printers wordt onder andere veroorzaakt omdat printers een andere kleurruimte gebruiken. Digitale bestanden gebruiken de RGB-standaard (rood, groen en blauw), terwijl printers CMYK-gebruiken (cyaan, magenta, geel en zwart). De vertaalslag tussen (s)RGB en CMYK kan worden gemaakt door de ‘LAB’-kleurruimte, die redelijk overeenkomst met het vermogen van het menselijk oog (RGB wordt dan eerst naar LAB omgezet en vervolgens naar CMYK).

Softwarematig kalibreren

Er zijn wat softwarematige hulpmiddelen waarmee u de kleurweergave van uw monitor kunt controleren. Hiervoor zijn meerdere producten verkrijgen, zowel betaald als onbetaald. Op veel computers is Adobe Gamma geïnstalleerd (te vinden in het configuratiescherm), dat tot voor kort vaak werd meegeleverd bij Photoshop en Photoshop Elements. Een gratis alternatief is QuickGamma. Met deze software kunt u uw monitor correct instellen, al is het meer een richtlijn dan een feitelijke meting. Er zijn ook websites die verschillende grijstonen en streepjespatronen weergeven, waarmee u kunt controleren of uw monitor (in de basis) kleuren en tonen correct weergeeft. Op basis van de instellingen wordt dan een ICC-profiel gemaakt. Denk er om dat ook de instellingen die u op de monitor zelf hebt gedaan en het omgevingslicht ook van invloed zijn. Softwarematig kalibreren is niet zo accuraat als hardware, maar het is beter dan niets.

ICC (kleur)profielen

Om dergelijke kleurproblemen te voorkomen, is het ICC-profiel ontwikkeld. Dit is een initiatief van het International Color Consortium (ICC) om tot een standaard te komen en wordt al jaren door Windows, Linux en Mac OS X ondersteund. Het concept is simpel: fabrikanten kalibreren hun eigen apparatuur en leveren het bijbehorende ICC-profiel mee voor de klant. Bij een scanner wordt dat bijvoorbeeld gedaan door een testkaart (IT8) te scannen waarvan de exacte kleurwaarden bekend zijn. Door de scan vervolgens te analyseren, is bekend in hoeverre de scanner afwijkt en zo komt zijn eigen ICC-profiel tot stand. Slimme software houdt hier vervolgens rekening mee bij het scannen, printen en weergeven en vertaalt het kleurprofiel van het ene naar het andere product. Het is dus altijd aan te raden om de meegeleverde ICC-profielen te gebruiken. Apparaten kunnen dan op de juiste manier met elkaar communiceren als het op kleuren aankomt. Is er geen ICC-profiel meegeleverd, dan kunt u ook het standaard Adobe RGB 1998-profiel gebruiken dat Adobe ontwikkeld heeft om tot een standaard te komen. Wanneer er toch nog (grote) afwijkingen blijven bestaan, kunt u zelf gaan kalibreren.