Gratis en voor niets!

Op internet is zo veel gratis – en dan hebben we het niet alleen over informatie of amusement. Nee, u bent met een paar muisklikken verzekerd van een stroom van producten, die keurig door de postbode bij u thuis worden bezocht. Maar hoe gratis is gratis? En waarom geven bedrijven van alles weg? We zoeken het voor u uit.

De post op een doordeweekse dinsdag. Rekening. Blauwe envelop. Nog een rekening. Oh, fijn: de tv-gids. Waar een rekening op zit geplakt. Het leven kost geld. En niemand geeft je iets voor niets. Tenminste, behalve op internet. Het web puilt uit van de aanbiedingen die gouden bergen beloven. Bergen die aan de deur worden bezorgd, als u maar even uw e-mail en postadres invult. Velen van ons negeren dit soort aanbiedingen, maar voor sommigen is het sport om ‘iets’ voor ‘niets’ te bemachtigen. Met onze rekeningen in het achterhoofd besluiten wij eens op zoek te gaan naar wat goede deals.

Al snel leidt Google ons naar een website die ons met grote letters belooft dat we een ‘modieuze zonnebril’ kunnen winnen voor ‘onze secretaresse’. Helemaal voor niks. Het beeldscherm toont een fruitmachine, maar met enigszins afwijkende symbolen: brillen, sterren, en af en toe een kers. We hoeven alleen de fruitmachine te verslaan. Welke rij van drie symbolen ‘uitbetaalt’, staat echter nergens vermeld. Dan maar op goed geluk de virtuele hendel overhalen. En kijk eens, drie zonnebrillen op een rij! Een uur (we houden de tijd officieel bij) en werkelijk alle mogelijke combinaties later hebben we nog steeds geen ‘u hebt gewonnen’-scherm mogen aanschouwen. “Oh sorry, die actie is afgelopen,” vertelt een woordvoerster van uitzendbureau secretary-plus.nl als we dan toch maar de stoute schoenen aantrekken en opbellen.


Hoe vaak we het ook proberen, we krijgen niet te zien of en wanneer we nu eindelijk gewonnen hebben.
Gratis software
De meeste pc-bezitters zijn wel bekend met sites als www.download.com, waar heel veel gratis programma’s te downloaden zijn. Maar let goed op: hoewel veel software gratis is uit te proberen voor een aantal dagen (shareware), moet u voor volledige (en permanente) functionaliteit wel degelijk de portemonnee trekken. U kunt bij download.com echter ook uw zoekresultaten filteren op ‘licence’, en als u dan ‘free’ kiest ziet u wat er écht voor niks is. En dan ontdekt u dat er heel wat te vinden is dat net zo goed is als de betaalde equivalenten.

Homepage

“Ik snap niet zo goed dat bedrijven dat soort fouten maken. Ze huren een duur pr-bureau in om zo’n actie te bedenken, en dan nemen ze niet de moeite om de site af te sluiten als die voorbij is,” zegt Erik Scholtens. Hij is de beheerder van ’s Neerlands hoofdkwartier op het gebied van ‘gratis’. Zijn site Gratiz.nl bestaat al twaalf jaar. “Het is een uit de hand gelopen hobby. Een vriend liet me in 1996 zien dat hij een eigen website had. Dat wilde ik ook wel, maar ik wist niet zo goed waarover.” Dit was in de beginperiode van het web, een tijd waarin heel wat mensen een persoonlijke homepages maakten, en die vervolgens nooit meer bijwerkten. “Dat wilde ik dus niet. Ik bedacht me dat ik het zelf altijd leuk vond om aan prijsvragen en promotie acties mee te doen. Dat leek me wel geschikt voor een website.”

Ondertussen gaan we door met onze persoonlijke jacht op ‘gratis’. De oogst van vandaag: een kookboekje met licht verteerbare gerechten, u gebracht door anti-maagzuurmiddel Zantac. We hoeven slechts onze adresgegevens achter te laten. Een klik op Bevestigen later en een hele reeks foutmeldingen rolt over het scherm. Server foutmeldingen. Nog maar eens proberen, dan. Maar Zantac wil onze gegevens niet slikken.

Meer succes hebben we bij Gilette, die ons belooft om ons een Fantastisch Scheer Pakket toe te sturen. Als ze hoofdletters gebruiken móet het toch wel goed komen? Even overwegen we om, gewoon voor de sport, het gratis boekje ‘Help, ik ga scheiden!’ te bestellen. Omdat het gratis is. Maar omdat we thuis toch geen verkeerde signalen willen verspreiden, toch maar niet. Nee, dan het Gratis T-shirt van een organisatie die jongeren enthousiast wil maken voor de logistieke sector…

Bijna voor niks

Gratiz.nl begon (eerst onder een andere naam) met vijf linkjes. Al snel werden het er tien, en kwamen er langzaam maar zeker tips binnen van lezers. “Toen ging het hard.” Inmiddels heeft de website dagelijks zo’n vijftienduizend bezoekers, allemaal op zoek naar leuke gratis dingen. Of bíjna voor niks. “Soms vraagt een bedrijf wat verzendkosten. Dat zet ik er dan altijd bij. Het moet leuk zijn. Als je 250 visitekaartjes krijgt voor een paar euro, dan is dat toch de moeite waard?” Iets minder gratis zijn de op de site genoemde telefoons. Erik Scholtens: “Daar heb je gelijk in. Die zijn verbonden aan abonnementen. Maar ik krijg regelmatig vragen van mensen waar ze een goedkoop sim-only kaartje of een leuke telefoon vandaan kunnen halen. Dus die zet ik er ook wel tussen. Maar inderdaad: die zijn niet gratis.”

Er is altijd een reden
‘Gratis’ is niet hetzelfde als ‘voor niets’. Alle bedrijven die iets cadeau doen, hebben een doel voor ogen. En vaak zelfs meerdere. Dat is op zich niet schimmig of angstaanjagend, maar wel iets om bewust van te zijn. Een bedrijf als Nestlé geeft bijvoorbeeld tijdelijk gratis sachets weg van hun nieuwe Nescafé Caramel oploskoffie. En dat is niet alleen een leuke manier om klanten die nieuwe koffie te laten proeven, maar aangezien u ook moet aangeven hoe u de site hebt gevonden, een handige manier om te meten welke van hun campagnes het beste werken.

Tegelijk krijgen bestellers de keuze om een nieuwsbrief met andere aanbiedingen te ontvangen, wat voor Nestlé natuurlijk ook prettig is. Sommige bedrijven zijn heel open in hun aanpak: ze willen gewoon zo veel mogelijk van je weten, zodat ze marketingonderzoek kunnen doen. “Wij geven mensen kleine beloningen, als bedankje voor de moeite. Het is niet de bedoeling dat mensen alleen voor de cadeaus gaan,” vertelt Ralph Risk, marketing director van Lightspeed Consumerpanels. Het bedrijf, met een hoofdkantoor in Londen, draait in zestien landen websites waar consumenten vragenlijsten invullen. Als dank krijgen de deelnemers ‘spaarpunten’ voor cadeaus, of mogen ze gratis liedjes downloaden. “We werken in opdracht van andere bedrijven. Ze willen bijvoorbeeld weten hoe succesvol een reclamecampagne is, of wat consumenten op dit moment voor merken kopen, en waarom.” Ook worden soms spullen toegestuurd om uit te proberen, waarna de tester antwoord geeft op door de fabrikant gestelde vragen. Het invullen van een enquête duurt meestal zo’n 20 minuten, en ook voor je er aan mag beginnen moet je wat vragen beantwoorden. “Al die informatie slaan wij op, zodat we heel doelgericht onderzoek kunnen doen voor onze klanten. Om maar eens een gek voorbeeld te noemen: stel een bedrijf wil weten hoe autobezitters met hooikoorts ergens over denken. Dan kunnen wij een groep geschikte panelleden uit ons bestand halen en hen een vragenlijst voorleggen.”

Risk verzekert ons dat dergelijke privacy gevoelige informatie niet rechtstreeks naar hun klanten gaan. “Het gaat ons en onze klanten om het onderzoek naar hoe mensen ergens over denken. Niet om hen via onze databank dingen te verkopen.”

Voor wat hoort wat: u spaart voor cadeaus, maar moet wel eerst een enquête invullen.

Vrienden met de postbode

Scholtens test zelf vrijwel alle aanbiedingen op zijn website. Dat betekent dat de postbode wekelijks met het een en ander aan buit langskomt. En daar zitten soms best gekke dingen tussen. “Zo heb ik ooit eens een opblaasbaar zwembad voor één persoon ontvangen. Een soort ligbad eigenlijk, voor in de tuin. En dat is best prettig als het warm is. Een ander leuk ding was een opblaasbare vierzitsbank van Fanta. Die heeft een hele tijd bij ons in de tuin gestaan.” Verder vallen er wekelijks proefmonsters koffie, make-up,
doucheschuim, shampoo, visitekaartjes, cd-roms, dvd’s, proefabonnementen op kranten, tv-gidsen en obscure vakbladen op de mat. “Ja, mijn vriendin heeft hierover wel gemengde gevoelens,” geeft hij toe. En na een korte pauze: “Ze ziet die rommel denk ik liever gaan dan komen.”

Nog meer reclame

In de dagen die volgen kijken we vol verwachting naar de brievenbus. Op zich is dat al winst: in plaats van de zorgen om nóg meer rekeningen hopen we nu op het arriveren van Al Die Geweldige Aanbiedingen. Maar voorlopig blijft het stil op de mat. Wel krijgen we per mail bericht over ons logistiek T-shirt. Of we nog even naar de site willen gaan om ‘te helpen’. We doen dit braaf en gaan er van uit dat het kledingstuk dan toch eindelijk naar ons toe komt. De afwezigheid van echte post wordt ondertussen gecompenseerd door een stortvloed van reclame-mail die onze inbox binnenstroomt.

Gratis mail

Erik Scholtens:“Ik raad mensen altijd aan om een apart e-mailadres aan te maken. Er zijn genoeg mogelijkheden om dat gratis te doen, bij Hotmail of Gmail bijvoorbeeld.” Een dergelijk ‘wegwerpadres’ is ook handig voor allerhande andere websites die uw adres vragen voor registratie. Een eenvoudige manier dus om de privacy te beschermen en ongewenste reclame buiten de ‘gewone’ inbox te houden.

Natuurlijk zijn bedrijven wel op de hoogte van het postadres. Waar moeten ze anders al die leuke cd-roms, briefkaarten en stickers naar toe sturen? Levert dat niet ontzettend veel papieren junkmail op? “Valt reuze mee,” aldus Scholtens. En ook wij ontvangen niet significant meer troep in de brievenbus, afgezien dan die we zelf besteld hadden.


Gratiz.nl bestaat al twaalf jaar en is dé plek voor wie op zoek is naar gratis aanbieding op internet.
Vervelend
Niet ieder bedrijf is overigens blij met linklijsten als gratiz.nl. Make-up-gigant Garnier bijvoorbeeld zegt het ‘vervelend’ te vinden dat een actie met gratis monsters op de site kwam te staan. “We zijn natuurlijk altijd blij als mensen onze producten willen proberen,” verduidelijkt een woordvoerster van de Nederlandse tak van het concern. “Maar deze actie was bedoeld voor het Verenigd Koninkrijk. Dat betekent dat Nederlandse klanten teleurgesteld worden, en dat is niet onze bedoeling.”

Dit is natuurlijk een bijverschijnsel van het mondiale bereik van Internet, waarbij iemand net zo makkelijk doorklikt naar Singapore als naar Appelscha. De doorsnee internetter denkt niet in termen van ‘markten’ en ‘regionale pr-campagnes’. Die ziet een linkje voor iets dat ‘gratis’ is. “We hebben een mailtje naar de site gestuurd om hen vriendelijk te verzoeken om de link te verwijderen. Als ze dat niet willen, kunnen we daar denk ik bar weinig aan doen,” zegt Garnier.

Deze Garnier-actie was niet bedoeld voor Nederlanders.

Tien condooms

Want langzaam komen de bestellingen binnendruppelen. Sommigen waren we inmiddels al weer vergeten. Hadden we echt een pakje mini-tampons aangevraagd? Een poster met een kaart van Nederland, waarop beschermde vogelsoorten zijn gemarkeerd, kwam ons wel bekend voor. En ook een ‘koffertje’ (van karton, met veel reclame er in, maar ook een paar leuke tijdschriften) voor afgestudeerden van ABN Amro werd braaf bezorgd. Verder ontvingen we een cd-rom van de Texas Board of Tourism, een headset, diverse tijdschriften, een zakje zonnebloemzaadjes, een digitaal tijdschrift over veganistisch koken en tien condooms. We zijn dan ook heel benieuwd welk consumentenprofiel al deze bedrijven inmiddels van ons hebben weten samen te stellen.

En soms valt het tegen. Een actie van Gilette, die een compleet scheerapparaat zou sturen, levert niet meer op dan een briefkaart met de mededeling dat de scheerapparaten op zijn. Daar zitten we, stoppelig en wel, met een gratis proefmonster scheerzeep (van de concurrent) dat wel wordt bezorgd. Het gratis T-shirt dat ons moet doen snakken naar een carrière in de logistiek, is kennelijk zoekgeraakt in de post, want ook deze komt nooit aan.

“Niet alle aanbiedingen zijn geweldig,” zegt ook Erik uit ervaring. “Ze beloven soms geweldige dingen, maar als je het eenmaal in huis hebt denk je: is dit het nou?” Maar dat is natuurlijk ook deel van de sport, om tussen al dat kaf wat koren te vinden.’’

Kostendekkend

Scholtens maakt soms mee dat bedrijven ongelukkig zijn over een vermelding, en niet altijd even vriendelijk reageren. “Ik had een tip voor een link gekregen over een bedrijf die proefmonsters van incontinentieproducten weggaf. Nadat ik deze had geplaatst kreeg ik opeens een advocaat op mijn dak die mij sommeerde deze te verwijderen.” Wat hij wel deed, want het moet wel leuk blijven. “Als bedrijven er problemen mee hebben dan maar niet. Maar ik vroeg die advocaat wel: wat doen jullie dan met Google? Want die actie van hen kwam ook heel makkelijk in de zoekmachines naar boven. En ik doe toch niets anders? Ik indexeer enkel aanbiedingen.” En daar gaat voor Erik veel tijd in zitten. “Ik ben er de dag door mee bezig: mail checken, linkjes uitproberen, aanbiedingen aanvragen.” Hij heeft echter nooit overwogen om zijn gewone baan op te zeggen om fulltime met Gratiz te werken. “Bedrijven kunnen op de site adverteren, maar van dat geld betaal ik de kosten van de website. Vijftienduizend bezoekers betekent dat ik veel bandbreedte nodig heb.” De site is dus kostendekkend, maar niet veel meer dan dat.

Meer gratis links
Gratiz.nl is de eerste en grootste site op dit gebied in Nederland, maar er zijn meer linklijsten met aanbiedingen. Kijk bijvoorbeeld eens op:
www.gratis.nl
www.gratisoptehalen.nl
www.allesvoorniks.nl
www.allesgratis.nl
www.nugratis.nl
www.gratiswereld.nl