Linux op een usb-stick
Altijd uw eigen werkomgeving bij de hand
Zit u ook wel eens achter de computer van iemand anders? Dan weet u hoe vervelend het is om uw eigen gegevens, zoals documenten en e-mail, niet bij de hand te hebben. Helemaal erg wordt het als u in een internetcafé achter een computer zit: u weet immers nooit welk ‘eng’ programma de vorige bezoeker op die computer heeft achtergelaten en voor u het weet stuurt u per ongeluk onder uw naam een virus de wereld in. Deze problemen lost u op door de computer voortaan te starten vanaf uw eigen opstartbare usb-stick. In deze workshop leert u hoe u zo'n stick aanmaakt en wat u er mee kunt.
Om een Linux-distributie op een stick te kunnen zetten, moet deze vooral heel klein zijn. Zeker als u ‘maar’ een 128MB-stick hebt en daar naast het besturingssysteem ook nog wat gegevens op wilt plaatsen, mag de distributie die u gebruikt eigenlijk niet groter zijn dan hooguit 100MB. Dit betekent dat alle ‘normale’ distributies meteen al afvallen; met honderden megabytes aan schijfruimte nemen ze simpelweg te veel ruimte in beslag. Om die reden is een aantal Linux-distributies speciaal op maat gemaakt om ze op bijvoorbeeld een usb-stick te zetten. In de wereld van Linux op een usb-stick komen we de grote namen als SUSE, Fedora en Ubuntu eigenlijk helemaal niet tegen.
Damn Small Linux
De oerversie waarop alle miniatuur-Linux-distributies zijn gebaseerd is Damn Small Linux, afgekort DSL. Deze versie vindt u op www.damnsmalllinux.org. Het is een distributie van ongeveer 50MB, die op zijn beurt is gebaseerd op de bekende Linux-distributie Knoppix, die ontworpen is om zonder installatie vanaf een opstartbare cd te worden gebruikt. Zoals dat vaker gaat met nieuwe Linux-distributies, was Damn Small Linux een leuke aanzet voor een aantal distributies die beduidend beter zijn en ook uitgebreider. Favoriet bij ons is Feather Linux: deze op DSL gebaseerde distributie biedt ongeveer hetzelfde als DSL, maar met meer software. De makers hebben ongeveer 15MB meer in het installatiepakket gepropt. Een ander minpunt van DSL is dat het een algemene distributie is die niet speciaal werd ontworpen voor gebruik op usb-sticks, terwijl dat bij Feather Linux wel het geval is. Het voordeel daarvan is dat de installatieprocedure van Feather Linux een stuk eenvoudiger is dan die van DSL.
Andere alternatieven zijn RUNT, Flonix, Puppy en SPB-Linux. Naar onze mening komt geen van deze distributies echt in aanmerking, omdat ze stuk voor stuk lastiger zijn in te richten.
De Linux usb-stick aanmaken
Voordat u aan het werk gaat om uw Linux usb-stick aan te maken is er een aantal zaken waar u rekening mee moet houden. Het belangrijkste van deze zaken is dat uw computer van een usb-stick moet kunnen starten. Veel recente computers (tot ongeveer 2 jaar oud) ondersteunen deze mogelijkheid, op oudere computers is deze optie zelden beschikbaar. Als uw computer niet vanaf een usb-stick kan starten kunt u een opstartdiskette aanmaken. Wij vinden deze werkwijze echter zo omslachtig dat we er in deze workshop geen aandacht aan besteden. Tweede vereiste is dat u een usb-stick hebt met een minimale grootte van 128MB. Wordt aan deze voorwaarden voldaan? Dan kunt u beginnen met downloaden van de software. Kunt u niet opstarten van cd-rom en wilt u toch graag eens de mogelijkheden van Feather Linux bekijken? Dan kunt u als alternatief ook de cd-rom downloaden en op uw computer installeren. Uiteraard is het aan te raden om eerst de meest recente versie van het BIOS-programma voor uw computer te downloaden en installeren.
Uw computer moet een speciale optie bieden om op te kunnen starten vanaf een usb-stick, wat in deze afbeelding niet het geval is.
Stap 1 De software downloaden
Om een bootable usb-stick met Feather Linux aan te maken, moet u twee onderdelen downloaden. Het eerste onderdeel is de Feather-distributie zelf. U vindt deze op http://featherlinux.berlios.de. Zorg ervoor dat u het meest recente bestand ophaalt waarvan de naam eindigt op usb.zip. Voor deze workshop hebben we gewerkt met feather-0.7.4-usb.zip, is er inmiddels een latere versie beschikbaar dan kunt u daar gewoon mee aan de slag. Daarnaast hebt u het programma syslinux-2.11.zip nodig. Dit laatste programma is nodig om uw Linux-stick opstartbaar te maken. U vindt syslinux op www.kernel.org/pub/linux/utils/boot/syslinux/. Let erop dat u versie 2.11 nodig hebt, latere versies van syslinux werken namelijk niet goed. U mag deze twee software-onderdelen gewoon downloaden vanaf Windows. Nadat u ze hebt binnengehaald, schrijft u de pakketten weg naar een plaats waar u ze later eenvoudig terugvindt en pakt u de archiefbestanden uit.
Stap 2 Feather Linux naar de stick kopiëren
Nu u alle software op uw computer hebt staan, kopieert u de inhoud van het complete Feather Linux archiefbestand naar de usb-stick. Wij raden u aan met een lege usb-stick te werken, u kunt er later altijd nog uw gegevens naar terug kopiëren.
Stap 3 De stick bootable maken
De derde stap van de procedure is de meest ingewikkelde. U moet om te beginnen het syslinux-archiefbestand uitpakken naar de vaste schijf van uw computer. Het gaat om een zip-bestand, dus dat hoeft niet al te veel moeite te kosten. Wij raden u aan de bestanden uit te pakken naar een plaats waar u ze later eenvoudig terug kunt vinden: C:\syslinux is bijvoorbeeld een goede keuze.
Dan komt nu het ingewikkelde deel van deze procedure. Als u een andere Windows-versie dan Windows XP gebruikt opent u nu een opdrachtvenster en geeft u van daar uit de opdracht syslinux e: om de systeembestanden naar de stick te schrijven (hierbij gaan we er vanuit dat de stick via de driveletter E: toegankelijk is). De beveiliging van Windows XP staat dit echter niet toe. Voor Windows XP-gebruikers is dus een andere oplossing noodzakelijk. U moet in dat geval vanuit Linux werken om de Linux-bootstick aan te maken. In het kader bij dit artikel wordt beschreven hoe dit werkt op basis van een Knoppix-cd.
Bootable stick aanmaken vanuit Linux
Als u Windows XP gebruikt, kunt u het beste een bootable Linux usb-stick aanmaken vanuit Linux. Wij raden in dat geval Knoppix aan, u kunt deze Linux-distributie downloaden van www.knoppix.org en vanaf cd-rom starten, zonder dat er iets geïnstalleerd hoeft te worden. Brand het ISO-bestand op een cd, start vervolgens op van deze cd en voer dan de volgende procedure uit:
1. Bekijk de Knoppix-desktop. U ziet hier een verwijzing staan die naar uw harddisk verwijst. Noteer de naam die hier onder staat (bijvoorbeeld sda1).
2. Steek nu de usb-stick in in de usb-poort van uw computer. Dit zorgt ervoor dat de usb-stick automatisch wordt geactiveerd (‘gemount’). Op de Knoppix-desktop verschijnt nu een tweede verwijzing naar een harddisk. Meestal heeft deze de naam sda1 of sdb1. Dit is de apparaatnaam van uw usb-stick. Schrijf hem op, want u hebt hem later in deze procedure nodig.
Kijk wanneer u de usb-stick aankoppelt onder welke naam hij wordt geactiveerd.
3. Klik op het pictogram van uw vaste schijf op de Knoppix-desktop. Dit zorgt ervoor dat een nieuw venster wordt geopend, met daarin de inhoud van uw vaste schijf. Noteer wat er achter Location staat in dit venster. Wij gaan er in de rest van deze procedure van uit dat dit /mnt/sda1 is, vervang dit eventueel door de naam die op uw computer wordt gebruikt.
Als u dubbelklikt op het pictogram van uw vaste schijf op de desktop, ziet u in welke map op Linux u de schijf kunt benaderen.
4. Open nu in Knoppix een opdrachtvenster. Dit doet u door te klikken op het pictogram dat lijkt op een beeldscherm, dat u onder in beeld ziet. Gebruik nu vanuit het opdrachtvenster de opdracht su. Deze opdracht maakt u root (beheerder) van de computer. Geef nu de opdracht cd /mnt/sda1. Let erop dat u hier de juiste aanduiding voor uw vaste schijf gebruikt, zoals u die in stap 3 van deze procedure hebt gevonden.
5. Alleen als u zeker weet wat de apparaatnaam van uw usb-stick is, activeert u nu vanuit het Knoppix-opdrachtvenster de syslinux-directory die u hebt aangemaakt. Gebruik daarvoor de opdracht cd syslinux. Geef van daaruit de opdracht syslinux /dev/sdb (zonder de ‘1’ die u in de eerste stap van deze procedure zag). Hiermee zorgt u ervoor dat u voortaan kunt opstarten vanaf de usb-stick.
Opstarten vanaf de stick
Gefeliciteerd, u hebt nu uw opstartbare usb-stick. Hoog tijd om er een eerste keer mee op te starten. Zorg ervoor dat uw usb-stick in de computer zit en start hem dan opnieuw op. Let tijdens het opstarten goed op hoe u het opstartmenu van uw computer moet activeren. Meestal is dat door op F12 te drukken, maar het kan ook heel goed zijn dat u een andere toets ingedrukt moet worden. Selecteer dan de optie waarmee u vanaf een usb-apparaat op kunt starten en druk op Enter. Als alles goed gaat, ziet u binnen een paar seconden het opstartmenu van Feather Linux. Druk in dit menu op Enter om de systeeminitialisatie te starten.
Om de hardware in uw computer op de juiste manier aan te kunnen sturen, stelt Feather Linux een paar vragen over wat u precies wilt.
Nu gaat Feather Linux u achter elkaar een aantal vragen stellen over de wijze waarop u uw computer wilt gebruiken. De eerste vraag is welke Xserver u wilt gebruiken. Kies hier Xvesa, tenzij u zeker weet dat deze optie niet werkt. Geef bij de overige vragen het antwoord dat het meest op uw hardware van toepassing is. Is alles goed gegaan? Dan komt u uiteindelijk in de Feather Linux desktop terecht.
De Feather Linux desktop biedt u genoeg functionaliteit voor onderweg.
Aan het werk met uw Linux op een stick
Feather Linux is klein, maar desalniettemin is het een zeer volledig uitgevoerde Linux-distributie. Dat blijkt al uit het aantal toepassingen dat u standaard op de desktop ziet staan. Als in het netwerk waarin u Feather Linux gebruikt een DHCP-server actief is, wordt uw distributie ook automatisch van een IP-adres voorzien, zodat u direct op internet aan het werk kunt. Voor contact naar buiten beschikt u over Sylpheed als mail-programma. Voor browsen op internet gebruikt u Firefox en er is zelfs een chat-programma aanwezig, in de vorm van Gaim; een universeel programma dat u gebruikt om contact te maken met elk willekeurig chat-netwerk.
Feather Linux biedt alles wat nodig is om contact met de buitenwereld te onderhouden.
Ook aan het alledaagse werk is gedacht: de makers zijn er zelfs in geslaagd om in deze minimale Linux-distributie een tekstverwerkingsprogramma en een spreadsheetprogramma op te nemen. Voor dit doel worden Abiword en Siag meegeleverd. Beide programma's zijn prima in staat om documenten weg te schrijven in een formaat dat ook vanuit Microsoft Office kan worden gelezen. Als u daar aan begint blijkt ook meteen waaruit de voordelen van Linux op een usb-stick bestaan: u schrijft de bestanden gewoon weg naar de map met uw documenten, precies zoals u dat onder Windows gewend bent. De gegevens worden nu alleen niet opgeslagen op een vaste schijf, maar op uw usb-schijf. En daar zit precies het voordeel: als u klaar bent met werken, stopt u uw Linux-versie op een usb-stick en deze gaat gewoon weer in uw binnenzak, totdat u een volgende computer tegenkomt waar u even uw mail moet controleren of welke andere taak dan ook uit wilt voeren. Ook niet onbelangrijk: als u even niets beters te doen hebt, bevat deze Linux-distributie ook programma's om cd's en dvd's mee af te spelen. En het leuke is dat u voor niets van dit alles een cursus nodig hebt om te leren hoe het werkt: dubbelklikken, even kijken hoe het programma in elkaar zit en u doet in een handomdraai alles wat u maar wilt.
Met Feather Linux hebt u uw werkplek overal bij u en maakt het niet meer uit achter welke computer u plaatsneemt.
Tot slot
Met Linux op een stick wordt het een stuk eenvoudiger overal te werken. Doorsnee gebruikers zullen de mogelijkheid waarderen dat ze met behulp van deze Linux-distributie overal hun eigen werkomgeving bij zich hebben, zolang de computer waarachter men plaatsneemt maar in staat is op te starten van een usb-stick. Gevorderde gebruikers zullen vooral ook de kracht van Feather Linux kunnen waarderen. Zeker als u goed op de hoogte bent van de finesses die worden geboden door programma's als Ethereal, Ettercap, wavemon en zelfs van opdrachten als mount, hebt u aan uw Linux op een stick een waardevol stuk gereedschap, dat er voor zorgt dat u heel wat computerproblemen op kunt lossen. Zeker als u daarbij in aanmerking neemt dat u gegevens weg kunt schrijven op die stick, is het alleszins de moeite waard om het eens uit te proberen.
