Zowel Windows XP als Windows Vista is uitgerust met verschillende logboeken, waarvan de meeste standaard zijn ingeschakeld. U kunt een logboek beschouwen als een gedetailleerd overzicht van de stappen die de gebruiker en het besturingssysteem hebben genomen. Uiteraard worden niet alle stappen vastgelegd. In de praktijk blijft de informatie in een logboek beperkt tot informatie over kritieke momenten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een vastloper of een onverwachte herstart, maar ook aan een stuurprogramma of apparaat dat niet succesvol kan worden geïnstalleerd.

Een logboek vormt dan ook een waardevol instrument bij het oplossen van problemen: het laat u immers zien waar en wanneer het misgaat. Bij de meeste logboeken kunt u zelf aangeven welke gebeurtenissen (beter bekend als het Engelstalige 'events') moeten worden geregistreerd. U kunt de meeste logboekbestanden prima lezen met gebruik van Kladblok (Start / Alle programma's / Bureau-accessoires / Kladblok), maar in de praktijk maakt u meestal gebruik van de ingebouwde viewers.

Logboeken openen (XP)

In Windows XP opent u de sectie Logboeken door te kiezen voor Start / Configuratiescherm / Prestaties en onderhoud. Kies voor Systeembeheer, waarna u dubbelklikt op Logboeken. Het besturingssysteem houdt er drie logboekvarianten op na (afbeelding 1): Toepassing, Beveiliging en Systeem.


Afb.1: Windows XP maakt onderscheid tussen drie logboeken, eventueel aangevuld met logboeken van geïnstalleerde software.
Aan de linkerzijde vindt u de hoofdcategorieën, terwijl het rechtergedeelte is gereserveerd voor de eigenlijke inhoud. Er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen verschillende gradaties. U krijgt fouten, algemene informatie en waarschuwingen te zien. Dubbelklik op een logboekvermelding om de details te bekijken (afbeelding 2).

Afb.2: Dubbelklik op een logboekvermelding om de details te bekijken.

Zoeken naar specifieke melding (XP, Vista)

Afhankelijk van de omvang van het logboek kan het lastig zijn specifieke informatie te vinden. Maak dan gebruik van de ingebouwde zoekfunctie. Kies Beeld / Zoeken. Typ een of meer trefwoorden in het invoervak Beschrijving. Klik op Volgende zoeken om de zoekactie te starten (afbeelding 3).

Afb.3: Op zoek naar een specifieke vermelding in het logboek.

Daarnaast kunt u de weergave van het logboek aanpassen, zodat alleen voor u relevante informatie wordt getoond. Klik met de rechtermuisknop op het logboek waarvan u de weergave wilt aanpassen. Kies Eigenschappen en open het tabblad Filter. Kies de gewenste gebeurtenissoort in het vak Typen gebeurtenissen. U kunt meerdere onderdelen aanvinken. Tevreden? Klik op OK.

Overigens bent u niet beperkt tot één specifieke weergave, maar kunt u verschillende varianten maken. Nadat u het logboek hebt geselecteerd, kiest u voor Actie / Nieuwe logboekweergave. Klik met de rechtermuisknop op de nieuwe logboekvermelding en selecteer de optie Eigenschappen. Open het tabblad Filter en pas de eigen weergave aan. Bevestig met een klik op OK.
Wat stuurt u door?
Hoewel de verzending van de probleemrapporten anoniem verloopt, kunt u zelf aangeven welke soorten problemen online mogen worden gedeeld. Klik op de koppeling Problemen voor controle weergeven. Een overzicht van probleemtypen verschijnt. Plaats vinkjes bij de problemen die u wilt rapporteren. Klik vervolgens op Naar oplossingen zoeken. Kies voor de optie Selecteer welke informatie u wilt verzenden als een probleem optreedt als u het delen van specifieke informatie in de hand wilt houden. Klik op Nee, mij elke keer vragen.

Opslagtermijn verlengen (XP, Vista)

Gemiddeld blijft de inhoud van een logboek een week bewaard. Mogelijk wilt u de inhoud van specifieke logboeken langer bewaren, omdat u de meldingen over een langere termijn wilt bekijken. Dit is mogelijk: klik met rechts op het logboek waarvan u de bewaartermijn wilt aanpassen en kies voor Eigenschappen. In het eigenschappenvenster geeft u het gewenste aantal dagen op bij de optie Gebeurtenissen overschrijven indien ouder dan n dagen (waarbij u de 'n' vervangt door de gewenste waarde) (afbeelding 4).

Afb.4: Een logboek voor langere tijd bewaren.

Alle rapporten inzien (XP)

Windows XP houdt er meerdere logboeken op na. U kunt echter alsnog de foutmeldingen van alle logboeken gezamenlijk in dezelfde weergave tonen. In het menu Start kiest u voor Help en ondersteuning. Klik op de koppeling Gebruik Hulpprogramma's als u gegevens over deze computer wilt weergeven en problemen wilt onderzoeken. Vervolgens kiest u in het menu links voor Geavanceerde systeeminformatie. Klik op Foutenlogboek weergeven (afbeelding 5).

Afb.5: Alle logboeken overzichtelijk weergegeven in één venster.

Diagnostische informatie weergeven (XP)

Windows XP houdt de gezondheid van de computer nauwlettend in het oog. U kunt de bevindingen in een venster weergeven. In het menu Start kiest u voor Help en ondersteuning. Kies voor Gebruik Hulpprogramma's als u gegevens over deze computer wilt weergeven en problemen wilt onder­zoeken. Links in het venster kiest u voor Deze computer. Klik vervolgens op De status van de hardware en software van deze computer weergeven. De lijst wordt gepresenteerd (afbeelding 6), waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen Verouderde toepassingen en apparaatstuurprogramma's, ­Systeemsoftware, Hardware, Vaste schijf, en RAM. In de sectie Help vindt u verbetersuggesties.

Afb.6: Windows XP houdt de status van onder andere hardware en stuurprogramma’s bij.

Vastleggen tijdens opstarten (XP)

Behoefte aan informatie over het opstarten van Windows XP? U kunt tijdens het opstarten een logboek laten bijhouden. Handig bij problemen. Zodra u de computer opnieuw hebt opgestart, drukt u op de F8-toets (nog voordat Windows wordt geladen). Een overzicht van opstartopties verschijnt. Kies voor Logboekregistratie bij opstarten inschakelen. De computer zal vervolgens volgens de normale wijze opstarten. Ondertussen worden alle stappen 'gedocumenteerd'. Het logboek vindt u terug in de root van de C:\-schijf als Ntbtlog.txt. Kunt u Windows niet meer normaal starten? Druk nogmaals op F8 en kies ervoor om in de veilige modus op te starten. Vervolgens kunt u alsnog het opstartlogboek bekijken via Kladblok.

Probleemrapporten bekijken (Vista)

Windows Vista gaat nog een stapje verder op het gebied van probleemoplossing. Het onderdeel Probleemrapporten en oplossingen helpt u bij het achterhalen van de oorzaak en bijbehorende oplossing van een probleem. Daartoe maakt de jongste Windows-telg onder meer gebruik van een online oplossingendatabase, die in geval van 'nood' wordt geraadpleegd. Is er een oplossing voor het euvel bekend, dan wordt u hiervan op de hoogte gesteld en hebt u – afhankelijk van de oplossing – de mogelijkheid om het probleem direct op te lossen. Bijvoorbeeld door een specifieke update of nieuwe versie van een stuurprogramma te installeren.

Om het onderdeel te openen, kiest u voor Start / Configuratiescherm / Systeem en onderhoud. Kies voor Probleemrapporten en oplossingen. Kies voor Te installeren oplossingen. Rechts verschijnt een overzicht van geconstateerde problemen en eventuele oplossingen (afbeelding 7). Het rechtervenster is opgebouwd uit twee delen. Het onderste deel geeft een overzicht weer van geconstateerde problemen waarvoor geen kant-en-klare oplossing voorhanden is. Links in het venster vindt u de optie Geschiedenis van problemen weergeven. Hiermee ziet u welke problemen in het verleden zijn opgetreden.


Afb.7: Een krachtige extra van Windows Vista: het aanmelden van problemen en het ontvangen van suggesties.

Specifieke programma's uitsluiten (Vista)

Gebruikt u programma's die vaak problemen geven, maar wilt u niet dat Windows Vista telkens het probleem rapporteert? U kunt specifieke programma's van controle uitsluiten. Klik links in het venster op Instellingen wijzigen. Vervolgens klikt u op de koppeling Geavanceerde instellingen. In de sectie Lijst met geblokkeerde programma's klikt u op de knop Toevoegen. Blader naar het programma dat u wilt uitsluiten, selecteer het en klik op Openen. Overigens kunt u ook per keer beslissen of naar een oplossing moet worden gezocht. Klik links op Instellingen wijzigen en kies voor de optie Vragen om te controleren als een probleem optreedt. Bevestig met een klik op OK.

Aan de hartbewaking (Vista)

Een van de meest vervelende problemen van Windows zijn vastlopers waarvan u de oorzaak niet kent. Ook instabiliteit – zonder een aanwijsbare aanleiding – vormt vaak een bron van ergernis. In Windows Vista vindt u het onderdeel Betrouwbaarheids- en prestatiecontrole (afbeelding 8). Deze component houdt bij op welke momenten de prestaties van de computer verminderen en presenteert de informatie in een grafiek. Kies Start / Prestaties en onderhoud / Hulpprogramma's voor en informatie over prestaties. Links in het venster kiest u voor Geavanceerde hulpprogramma's. Klik op Betrouwbaarheids- en prestatiecontrole openen. In het linkergedeelte van het venster kiest u voor Betrouwbaarheidscontrole.

Afb.8: Achterhaal zelf op welk punt het met de stabiliteit van uw computer bergafwaarts ging.

In een gedetailleerde grafiek ziet u per dag hoe de stabiliteit van uw computer zich ontwikkelt. Hierbij wordt een cijfer tussen 1 en 10 toegekend, met 10 als meest stabiele waarde. Klik op een datum voor de gedetailleerde gegevens. Het rapport is onderverdeeld in vijf subcategorieën, met onder meer informatie over toepassingsfouten en gegevens over het installeren of verwijderen van programma's. Op de tijdslijn ziet u in één oogopslag in welke categorie veranderingen hebben plaatsgevonden. Daalt de lijn op een dag sterk, dan bekijkt u welke acties hebben plaatsgevonden. De kans is groot dat u het probleem vervolgens kunt oplossen door de situatie te herstellen (bijvoorbeeld door een update te verwijderen).

Hardwarestatus controleren (XP, Vista)

Of uw hardware naar behoren functioneert, is het beste te bekijken in het onderdeel Apparaatbeheer. Hierin vindt u een overzicht van de geïnstalleerde apparaten, waarbij een pictogram de status van de hardware aangeeft. Gebruikt u Windows XP? In het menu Start klikt u met rechts op Deze computer, kiest u voor Eigenschappen en opent u het tabblad Hardware. Klik op de knop Apparaatbeheer.
Installatielogboeken van Windows Vista
Tijdens de installatie van Windows Vista worden ook verschillende logboeken aangemaakt. Een overzicht van alle logboeken met bijbehorende opslaglocatie vindt u in de Knowledge Base van Microsoft, te vinden op http://support.microsoft.com/kb/927521.

Gebruikt u Windows Vista? In het menu Start klikt u met rechts op Computer, en kiest u achtereenvolgens voor Eigenschappen en Apparaatbeheer. Bij problemen vindt u een pictogram naast het betreffende apparaat. Dubbelklik erop voor meer informatie. In veel gevallen geeft Windows een suggestie om het euvel te verhelpen.

Hulp van de dokter (XP)

Voor meer gevorderde gebruikers van Windows XP is het onderdeel Dr. Watson interessant. Hoewel dit programma voornamelijk op de achtergrond actief is, kunt u het ook handmatig starten. Dat is handig als u de instellingen wilt opvragen en deze eventueel wilt aanpassen. Kies Start / Uitvoeren. Typ Drwtsn32 en klik op OK. Bij Pad naar logboekbestand vindt u waar het logboek standaard wordt opgeslagen. Klik op Bladeren als u de locatie ervan wilt aanpassen. Ditzelfde geldt voor het crashdump-bestand, dat vooral interessant is voor gevorderde gebruikers en probleemoplossing door de softwareleverancier. Bij Op te slaan aantal fouten geeft u aan hoe uitgebreid het logboekbestand moet worden bijgehouden. Wilt u op de hoogte worden gesteld wanneer Dr. Watson in actie komt? In het vak Opties plaatst u een vinkje bij Visueel signaal en geluidssignaal. Klik tot slot op OK om de wijzigingen op te slaan.

Afb.9: Windows Taakbeheer geeft een nauwkeurig beeld van de kernprestaties van de computer.

Windows Taakbeheer onder de loep (XP, Vista)

Weliswaar geen logboek, maar minstens even belangrijk als u de gezondheid van uw computer in het oog wilt houden: Windows Taakbeheer (afbeelding 9). U vindt dit onderdeel in zowel Windows XP als Windows Vista. Druk op Ctrl+Alt+Delete en kies ervoor om Taakbeheer te starten. Ook met de toetsencombinatie Ctrl+Shift+Esc roept u Taakbeheer op. Het tabblad Prestaties is belangrijk. Hier vindt u een beknopt overzicht van de belangrijkste onderdelen. Bij CPU-gebruik leest u welk percentage van de processorcapaciteit is gereserveerd voor de eerstvolgende taak, terwijl u in de vakken Geschiedenis van het CPU-gebruik en Geschiedenis van het wisselbestandsgebruik de prestaties over langere tijd afleest. In het vak Geheugengebruik ziet u bij de regel Totaal hoeveel geheugen wordt gebruikt. Is deze laatste waarde hoger dan de waarde Totaal bij Fysiek geheugen, dan gebruikt uw machine meer geheugen dan er beschikbaar is en wordt een wisselbestand ingezet om het tekort op te lossen.

De grafiek van Taakbeheer vernieuwt zichzelf elke twee seconden, hoewel u dit kunt aanpassen. Kies daartoe voor Beeld / Bijwerksnelheid en maak de keuze tussen Hoog, Standaard, Laag en Onderbroken. Of druk op F5 om de weergave handmatig te vernieuwen. Als het u alleen om het processorgebruik gaat, kunt u kiezen voor Opties / Verbergen indien geminimaliseerd. Taakbeheer verschijnt dan als pictogram rechts onder in de taakbalk van Windows. Om het processorgebruik af te lezen, plaatst u de muisaanwijzer op het pictogram, terwijl u erop dubbelklikt om de detailweergave weer te openen.
Vastlopers de baas
Als een programma is vastgelopen, komt Windows Taakbeheer goed van pas. Op het tabblad Toepassingen leest u bij Status welk programma niet meer reageert. Selecteer het programma en klik op de knop Taak beëindigen om de toepassing geforceerd af te sluiten (eventuele niet-opgeslagen gegevens gaan hierbij verloren).

Interessanter is de mogelijkheid om te achterhalen welk proces bij de toepassing hoort. Klik met rechts op het programma en kies voor Ga naar proces. Vervolgens kunt u het proces ook handmatig beëindigen (via de gelijknamige knop). Bij het afsluiten van nukkige programma's doet u er verstandig aan de juiste volgorde aan te houden: probeer het programma eerst af te sluiten via Taak beëindigen. Lukt dit niet, dan kiest u voor Proces beëindigen.

Er zijn verschillende manieren om een programma voortijdig te beëindigen.

Problemen met Office oplossen

Ook Microsoft Office maakt gebruik van logboekbestanden. Al tijdens de installatie van het programma worden automatisch logboekbestanden gemaakt. Deze worden opgeslagen in de map Temp en zijn te openen met Kladblok. Voor Setup.exe is het bijbehorende logboekbestand te herkennen aan de naam Microsoft Office Setup(nummer).txt, waarbij u tussen haakjes een nummer vindt dat begint bij 0001. Elke keer dat Setup wordt uitgevoerd, wordt een nieuw logboekbestand met een uniek nummer gemaakt, waarbij het hoogste nummer het meest recente logboekbestand is.

Bij het bijwerken van Office met updates of het veranderen van de geïnstalleerde Office-componenten wordt ook een logboek gemaakt, dat u herkent aan de naam Microsoft Office Setup(nummer)_Task(0001).txt (in het geval van updates aan de systeembestanden) of Microsoft Office Setup(nummer)_Task(0002.txt (in het geval van veranderen aan de Office-installatie).

RAM-geheugen controleren (XP)

De werking van het RAM-geheugen is van grote invloed op het besturingssysteem. De systeemstabiliteit kan, in combinatie met slecht geheugen, flink afnemen. Als u Windows XP gebruikt, kunt u met Windows Memory Diagnostic de werking van het interne geheugen testen. Dit programma kunt u gratis installeren. U vindt het via de website http://oca.microsoft.com/nl/windiag.asp. Op deze website vindt u ook gedetailleerde informatie over de werking en aanvullende schakelopties, waarmee u de controle naar uw hand kunt zetten.

Installeer het programma door te dubbelklikken op Mtinst.exe. Klik op Create Startup Disk en op Create voor een installatie op een lege diskette. In plaats hiervan kunt u de software ook installeren op een cd. Kies voor Save CD Image to Disk. Eenmaal geïnstalleerd, start u de computer opnieuw op met de schijf. De controle vindt plaats voordat het besturingssysteem wordt geladen.