Altijd eerst een back-up

Gaat u de indeling van de harde schijf veranderen? Begin dan altijd met het maken van een back-up van alle belangrijke zaken die op de computer staan en die u niet kwijt wilt. Dat geldt ook wanneer die belangrijke zaken op een andere partitie staan. Ze lijken daar wel veilig, maar een fout is snel gemaakt. Zelfs als u niets verkeerds doet, dan kan altijd het partitioneringsprogramma nog een fout maken, met als resultaat dat uw gegevens verdwenen zijn. Voorkom dus dat u bij gebrek aan een back-up met lege handen komt te staan. Er is voldoende goede en gratis back-upsoftware beschikbaar, waaronder ook eigen programma’s binnen zowel Windows XP als Vista.

01 Het nut van partities

Partitioneren is het indelen van een harde schijf. Op iedere harde schijf staat dan ook minimaal één partitie, anders kunnen er geen data op de schijf gezet worden. Het aantal partities hoeft echter niet tot één beperkt te blijven. Meerdere partities scheppen orde in de digitale chaos door gelijksoortige gegevens bij elkaar op één partitie te plaatsen, bijvoorbeeld alle eigen documenten. Ook kan een partitie helpen gegevens te beveiligen, door de partitie te voorzien van een NTFS-indeling of alleen al door de eigen gegevens te scheiden van de vluchtige gegevens op de partitie met het besturingssysteem. Gebruik van partities maakt zo het herstel van het systeem of het tijdelijk gebruiken van een ander besturingssysteem eenvoudiger.

Wat in de Verkenner (links) twee aparte schijven lijken, blijkt in het Schijfbeheer (rechts) toch maar één enkele schijf met twee partities te zijn.

02 Wat zijn de opties?

Wilt u een partitie maken, dan hebt u de keuze tussen een Primaire Partitie en een Uitgebreide (of Extended) Partitie. Op een harde schijf kunnen maar vier partities staan, en daarvan kan er maar één een Uitgebreide Partitie zijn. Het voordeel van een Uitgebreide Partitie is dat deze geen data kan bevatten maar wel meerdere Logische Stations. En een Logisch Station biedt dezelfde functionaliteit als een Primaire Partitie: u kunt het formatteren en er daarna bestanden in opslaan.
Wilt u een harde schijf opdelen in niet meer dan vier partities, dan kunt u met viermaal een Primaire Partitie volstaan. Wilt u meer dan vier partities, dan kunt u kiezen voor drie Primaire Partities en één Uitgebreide, die u dan weer verder onderverdeelt. Of u maakt één of twee Primaire Partities met daarnaast een Uitgebreide Partitie. Primaire Partities en Logische Stations binnen een Uitgebreide Partitie bieden dezelfde functionaliteit.
Hoewel dit tegenwoordig niet strikt noodzakelijk meer is, heeft het met het oog op de compatibiliteit toch de voorkeur om een besturingssysteem op een Primaire Partitie te installeren. Zit er één harde schijf in de computer, begin dan altijd met een Primaire Partitie; daarna is de keuze aan u. Zitten er meerdere harde schijven in de computer, dan kunt u op de andere schijven alle vrijheid nemen.

Schijf 0 bestaat uit één Primaire Partitie. Schijf 1 bestaat uit één Primaire Partitie en één Uitgebreide Partitie. Binnen de Uitgebreide Partitie bevinden zich twee Logische Stations.

03 Partitioneren zichtbaar maken

Zodra een schijf eenmaal ingedeeld en in gebruik is, dan is het vanuit de Windows Verkenner niet mogelijk om te zien welke partities nu precies op welke schijf staan. Om dit toch te kunnen achterhalen, klikt u in Windows met de rechtermuisknop op Deze computer. Kies Beheren en klik dan op Schijfbeheer. De eerste keer scant Windows het systeem. Het laat daarna alle plaatsen zien waar gegevens opgeslagen kunnen zijn. Windows onderscheidt hierbij cd-romstations (inclusief dvd-stations) en schijven. De schijven zijn weer onderverdeeld in ‘verwisselbare’ schijven zoals usb-geheugensticks, en ‘standaard’ schijven. Deze laatste zijn de harde schijven. Kijk bij de schijf waarvan u de indeling wilt zien. Windows toont daar dat de schijf één of meerdere partities heeft.

04 Partities en besturingssystemen

Wilt u op een partitie een besturingssysteem installeren, kies dan voor een Primaire Partitie. Dat vergemakkelijkt het opstarten. De opstartpartitie moet namelijk een Primaire Partitie zijn, die bovendien als actief is aangemerkt. Op een computer kan maar één partitie als actief zijn aangemerkt, maar wanneer u na het maken van de partitie het besturingssysteem installeert, wordt dit automatisch geregeld.
Als u twee versies van Windows op uw computer wilt installeren - een zogeheten dualboot -, ken die dan beide een Primaire Partitie toe. De ruimte die overblijft, kunt u dan als een extra Primaire Partitie gebruiken voor het delen van bestanden tussen de twee besturingssystemen, bijvoorbeeld door er al uw documenten op te plaatsen. Dit kan trouwens ook door de overige ruimte als Uitgebreide Partitie in te richten met één of meer Logische Stations.

Gebruikt u Vista, dan kunt u direct in de Verkenner al zien hoe groot de verschillende partities zijn en hoeveel ruimte er op iedere partitie nog vrij is.

05 Omvang van de partities

Voor de grootte van partities zijn geen regels te noemen. Installeert u binnen een partitie een besturingssysteem, dan moet daar natuurlijk voldoende ruimte voor zijn. Voor Windows XP is dat minimaal 2 GB, voor Vista al snel 6 GB. Wilt u behalve het besturingssysteem ook nog programma’s installeren, dan hangt alles af van om hoeveel en welke programma’s het gaat.
Voordat u de partitie wijzigt, is het verstandig om eerst te kijken hoeveel ruimte u op dat moment gebruikt. Hoe groot is momenteel de partitie met het besturingssysteem en hoeveel ruimte is daar vrij? U kunt dit in Windows XP nagaan door de Verkenner te starten en de eigenschappen op te vragen door een rechtermuisklik op de schijf. Onder Vista ziet u dit al direct in de Verkenner. Hebt u de nieuwe indeling klaar, zet deze dan even op papier.

06 Resterende ruimte toekennen

Sluit u het indelen van de schijf na drie Primaire Partities af met een Uitgebreide Partitie, of zet u er nog een vierde Primaire Partitie bij, geef deze laatste partitie dan alle vrije ruimte die er nog over is. Doet u dat niet, dan blijft er opslagruimte onbenut. Dit geldt óók binnen een Uitgebreide Partitie. Het laatste Logische Station dat u binnen deze partitie maakt, moet alle ruimte krijgen die er nog is.

Geef de laatste partitie alle ruimte die er nog over is. Zo is alle opslagruimte op de harde schijf beschikbaar om straks gegevens op te bewaren.

07 Partitioneren met Windows

Tijdens de installatie van Windows kunt u zelf partities maken, zij het alleen als er nog ruimte vrij is op de harde schijf of indien u de bestaande partitie(s) wilt verwijderen. Wilt u de bestaande partitie verkleinen en dan op de vrijgekomen plek het nieuwe besturingssysteem installeren, dan hebt u extra software nodig. Tenzij het al geïnstalleerde besturingssysteem Windows Vista is: dit kan namelijk ook een bestaande partitie verkleinen.

De installatiesoftware van Windows kan tijdens de set-up van een nieuw besturingssusteem wel bepaalde partities verwijderen, maar niet verkleinen.

08 Partities verkleinen met Vista

In tegenstelling tot Windows XP kan Vista wél bestaande partities verkleinen, maar alleen als het zelf gestart is. Zo kunt u ruimte vrijmaken voor een extra partitie zonder gegevensverlies.
Om in Vista een partitie te verkleinen, opent u weer het Schijfbeheer. Klik met de rechtermuisknop op de partitie die u wilt verkleinen en kies voor Volume verkleinen. Vista controleert nu de hoeveelheid ruimte die beschikbaar is om deze operatie uit te voeren, en doet vervolgens een voorstel waarbij het laat zien hoeveel de partitie maximaal kleiner kan. Vista probeert daarbij niet altijd het onderste uit de kan te halen: de mogelijkheden zijn duidelijk beperkter dan wanneer u dezelfde actie uitvoert met aparte partitioneringssoftware. Kies de ruimte waarmee u de schijf wilt verkleinen en klik daarna op Verkleinen. Ideaal wanneer u bijvoorbeeld een proefversie van Windows 7 op uw computer wilt installeren.

Windows Vista kan bestaande partities verkleinen zonder gegevensverlies.

09 Een schijf bijplaatsen

Is de harde schijf in uw computer vol, dan kunt u die vervangen door een nieuwe, grotere schijf en daarop het besturingssysteem plaatsen. U kunt echter ook een nieuwe schijf erbij plaatsen. Deze wordt wel herkend zodra Windows is opgestart, maar hij is nog niet bruikbaar. De schijf moet eerst geïnitialiseerd worden en daarna worden voorzien van minimaal één partitie.
Open Computerbeheer via een rechtermuisklik op Deze Computer, en kies daarna Beheren en dan Schijfbeheer. Doorgaans wordt nu automatisch de wizard Schijf initialiseren en converteren gestart. Kies er nu voor de schijf te initialiseren maar niet te converteren. Vink daarvoor bij Selecteer de schijf of schijven die u wilt initialiseren de schijf aan die u wilt gaan gebruiken, maar doe dit niet in het venster met de vraag of u de schijf wilt converteren. Nadat de schijf is geïnitialiseerd, is deze klaar om voorzien te worden van één of meer partities.

Voegt u een nieuwe schijf toe aan een bestaand systeem, kies dan alleen voor initialiseren en niet voor converteren.

10 GParted: goed en gratis

Bij het verkleinen van de partitie onder Vista werd al duidelijk dat Microsoft hier niet het onderste uit de kan heeft gehaald. Bovendien is het aantal mogelijkheden van de partitionering onder Vista beperkt. Deze optie is vooral handig als u geen andere software bij de hand hebt om het partitioneren voor u uit te voeren.
Een beter alternatief is GParted (http://ct.link.idg.nl/gp): een opensource partitioneringsprogramma dat u gratis kunt gebruiken. GParted is zeer gebruiksvriendelijk. Bij het opstarten kunt u zelfs voor een Nederlandstalige versie kiezen door 06 in te typen en te bevestigen met Enter. Tijdens het opstarten moet u enkele malen op Enter drukken om een standaardkeuze te bevestigen: daarna werkt het programma helemaal grafisch. U kunt het dus besturen met toetsenbord en muis. Het is aan te bevelen de schermresolutie via Screen Resolution op minimaal 1024 x 768 te zetten.

De standaardresolutie van GParted is te laag voor het weergeven van alle relevante informatie over de partities. Pas deze daarom aan.

11 Boot-cd

GParted werkt met een cd die u zelf moet branden en waarmee u de computer start. GParted kijkt dan naar de harde schijven in de computer, en kan de partitionering daarvan precies zo aanpassen als u wilt. Download om GParted te gebruiken eerst de laatste versie van de opstart-cd. Dat is een iso-bestand dat u met een brandprogramma zoals Nero of CDBurnerXP op cd kunt branden. Kies in CDBurnerXP voor Brand ISO beeldbestand en klik daarna op OK. Selecteer nu het iso-bestand dat u hebt gedownload. Plaats een lege cd in de brander en kies Branden. Is de cd klaar, sluit dan de computer af en plaats de GParted-cd in de cd-speler om de computer hiermee te laten opstarten.

GParted is een opensource partitiepatieprogramma dat u niets meer kost dan een lege cd om een opstart-cd mee te maken.

12 Partities wijzigen

Selecteer eerst de juiste harde schijf als u met GParted de partitionering wilt aanpassen. Schijven worden aangeduid met de echte systeemnamen, zoals /dev/hda en /dev/hdb. De grootte van iedere schijf staat erbij vermeld, wat het eenvoudiger maakt om de juiste te selecteren. GParted laat dan in het venster de indeling van de schijf zien. Bij een lege schijf ziet u een grijze balk. Zijn er al wel partities aanwezig, dan zijn die duidelijk zichtbaar. De kleur geeft het soort partitie aan. Selecteer een leeg gebied op de schijf en klik op New om een nieuwe partitie te maken, of selecteer een bestaande partitie en kies voor Delete om deze te verwijderen. Via Instellen kunt u partities groter of kleiner maken en verplaatsen. GParted werkt batchgewijs. U kunt eerst alle wijzigingen voorstellen die u wilt doen. Pas wanneer u op Apply klikt, worden ze ook werkelijk doorgevoerd.

Met GParted kunt u eerst op uw gemak dingen uitproberen voordat de partitie wordt aangepast.

13 Verplaats uw documenten

Een belangrijk voordeel van partitioneren is dat u het besturingssysteem en de applicaties op de ene partitie, en de eigen documenten, foto’s en video’s op een andere partitie van elkaar scheidt. Zodoende zullen problemen met het besturingssysteem minder snel uw eigen bestanden aantasten of ontoegankelijk maken. Ook kunt u in geval van echte nood altijd de systeempartitie formatteren en het besturingssysteem opnieuw installeren, terwijl uw gegevens veilig op de andere partitie staan.
Hebt u die nieuwe partitie gemaakt, dan is het handig om de map Mijn Documenten daar naartoe te verplaatsen (of, wanneer u Vista gebruikt, de verschillende eigen mappen zoals Documenten, Afbeeldingen, Video’s en Muziek). Onder Vista kunt u dit doen door de eigen mappen in de Verkenner naar de nieuwe schijf te slepen en dan te kiezen voor Verplaatsen. Onder XP kunt u beter eerst de benodigde mappen aanmaken op de nieuwe partitie. Klik vervolgens met de rechtermuisknop op Mijn Documenten en selecteer dan via Eigenschappen / Verplaatsen de nieuwe locatie. Bevestig met OK.

Verplaats de map Mijn Documenten naar een eigen partitie

14 Snel systeemherstel

Partities zijn ook handig om snel uw computer te kunnen herstellen, vooral in combinatie met imaging-software zoals Norton Ghost of Easy Computing True Image. Maak minimaal twee partities. Plaats op de eerste partitie het besturingssysteem en alle applicaties. Installeer drivers, updates en zet alle instellingen precies zoals u ze wilt. Start daarna de imaging-software. Norton Ghost kan alleen een image maken als het programma onder Windows is gestart, True Image kan dit ook vanaf de eigen opstart-cd. Kies voor het maken van een nieuwe back-up en selecteer de hele C-partitie. Geef als locatie om de back-up te bewaren de tweede partitie. Maak nu de back-up. Zijn er ooit computerproblemen of vreest u dat er malware op uw pc is terechtgekomen, dan start u de computer met de hersteldisk en voert u een omgekeerde actie uit door vanuit het imagebestand de systeempartitie te laten herstellen.

Ook bij het back-uppen hebt u veel plezier van partities, met name in combinatie met back-upsoftware die ook images kan maken.

Indexering onder Vista

Windows Vista beschikt over een geïntegreerde zoekfunctie die zowel in uw e-mail als uw documenten razendsnel de gewenste informatie kan opsporen. De zoekfunctie analyseert daarvoor de bestanden op delen van de harde schijf. Voegt u echter een partitie toe en verplaatst u de documenten zonder meer naar die nieuwe partitie, dan raakt de zoekfunctie van Vista het spoor bijster. Pas daarom de plekken die geïndexeerd worden aan. Dit gaat via de Opties voor indexeren in het Configuratiescherm. Klik op Wijzigen en daarna op Alle locaties weergeven. Zet een vinkje bij de nieuwe partitie of selecteer enkele mappen binnen die partitie en bevestig via OK.