Revolutionair of Vista-kloon?

Nog ongeveer een half tot driekwart jaar en het is zover: dan ziet Windows 7 als opvolger van Windows Vista het daglicht. De eerste Release Candidate is net uit en hoewel er voor die officiële release nog het een en ander moet gebeuren, geeft deze versie (net als de bètaversie ervoor) een goed beeld van wat u kunt verwachten. Een uitgelezen moment om de gebruikersomgeving kritisch te bekijken en te vergelijken met Windows Vista.
Het is opvallend hoeveel aandacht Microsoft nu al besteedt aan Windows 7, de opvolger van Windows Vista. Hoewel de versie niet eerder dan eind 2009 of begin 2010 wordt verwacht, is de Release Candidate (en daarvoor de bèta) van het besturingssysteem al aan het grote publiek beschikbaar gesteld en wordt de toekomstige Windows-versie nu al regelmatig door de softwaregigant besproken.

In tegenstelling tot bètaversies van vorige Windows-edities, is de kwaliteit van deze testversies bijzonder hoog. De verwachting is dan ook dat er de komende ontwikkelmaanden geen ingrijpende veranderingen of toevoegingen meer plaatsvinden. In dit artikel richten we ons op de gebruikersomgeving van Windows 7. Wie Windows 7 installeert, concludeert direct dat het uiterlijk van Windows Vista bij het ontwerp van deze Windows-telg als uitgangspunt is genomen. De ‘user interface’ van Windows 7 kan het beste worden beschouwd als een verfijning van de voorganger.

Het bureaublad van Windows 7.

Zelf aan de slag?

Voor een uitgebreide instructie over hoe u Windows 7 RC1 moet installeren en configureren, leest u de artikelen: Cursus: Windows 7 installeren en Cursus: Aan de slag met Windows 7.

Menu Start

Het menu Start is in Windows 7 betrekkelijk weinig veranderd. Het valt op dat de zoekresultaten van het ingebouwde zoekvak meer ruimte krijgen: na het intypen van een zoekterm wordt de volledige ruimte van het menu Start benut voor de resultaten. Een welkome verbetering, omdat u hierdoor minder gauw wordt gedwongen om het resultatenvenster te openen om de volledige zoekresultaten te zien.

Zoekresultaten krijgen meer ruimte in het menu Start.

In Windows Vista is het menu Start weinig behulpzaam bij het afsluiten van de computer: twee nietszeggende knoppen maken onderscheid tussen het afsluiten en vergrendelen van de computer. In Windows 7 hebben deze knoppen plaatsgemaakt voor een eenvoudig tekstmenu, waarin de optie Shut Down standaard is geselecteerd. Een vervolgkeuzepijl biedt toegang tot het menu met alternatieve opties, zoals het in slaapstand of stand-by schakelen van de computer. Deze menu’s worden door Microsoft aangeduid als ‘Jump Lists’. Dergelijke Jump Lists vinden we ook terug in het hoofdpaneel van het startmenu. Afhankelijk van het programma, opent de vervolgkeuzepijl een submenu met specifieke taken. Klikt u bijvoorbeeld op de pijl naast Internet Explorer, dan verschijnt een lijst met eerder bezochte websites. Een pijl naast Getting Started geeft toegang tot opties waarmee u de computer kunt instellen, terwijl een pijl naast Windows Live Messenger toegang geeft tot de afwezigheidopties.



De taakbalkknoppen en het menu Start zijn uitgerust met een nieuw, contextgerelateerd snelmenu (of korter: een zogenoemde ‘Jump List’).
Hetzelfde principe is toegepast op de knoppen van de individuele programma’s op de Windows-taakbalk. Wanneer hierop wordt geklikt met de rechtermuisknop, verschijnt een snelmenu met relevante taken. Het menu biedt ook de mogelijkheid om het programma te openen en te sluiten, en vast te maken aan de taakbalk. Die laatste optie zorgt ervoor dat het programma als vaste knop aan de taakbalk wordt toegevoegd en fungeert als snelkoppeling, vergelijkbaar met de knoppen uit het vak Snelstarten op de taakbalk van Windows Vista.

Niet overzichtelijker

Helaas: de praktijk wijst uit dat dit de werkomgeving niet altijd overzichtelijker maakt. Waar voorheen snelkoppelingen en knoppen voor geopende programma’s duidelijk waren gescheiden op de taakbalk, zijn deze nu door elkaar geplaatst en is er nauwelijks visueel onderscheid. Knoppen die een geopend venster vertegenwoordigen zijn voorzien van een kader, terwijl snelkoppelingen kaderloos op de balk worden geplaatst. Bovendien is de werking van de balk niet altijd even intuïtief. Wanneer de gebruiker heeft gekozen om een geopend programma als vaste knop (lees: als snelkoppeling) toe te voegen aan de taakbalk en een nieuw venster van hetzelfde programma wil openen door op deze snelkoppeling te klikken, moet eerst het snelmenu weer worden geopend. Pas via het snelmenu kan een nieuw venster worden geopend, terwijl het klikken op een snelkoppeling doet verwachten dat er direct een nieuw venster van het programma wordt geopend. Deze handeling kost dus niet alleen meer stappen, maar werkt ook minder intuïtief dan de gemiddelde Windows-gebruiker verwacht. Het is de vraag in hoeverre Microsoft vasthoudt aan deze nieuwe insteek.

Windows-taakbalk

De Windows-taakbalk heeft een opknapbeurt gekregen, hoofdzakelijk op het gebied van functionaliteit. Geheel rechts op de Windows-taakbalk vinden we een onopvallend knopje. Dit knopje helpt u bij het snel terugvinden van een specifiek venster en is vooral handig voor wie een grote hoeveelheid vensters heeft geopend. Zodra u er de muisaanwijzer op plaatst, worden alle geopende vensters vervangen door transparante vlakken. Hierdoor wordt het bureaublad zichtbaar en ziet u in één oogopslag welke inhoud hierop staat. Verderop in dit artikel leest u over de gadgets, die nog steeds een prominente rol vervullen binnen Windows 7. De transparantiefunctie leent zich goed voor het raadplegen van die gadgets, bijvoorbeeld als u snel wilt opzoeken welke televisie-opnamen in Media Center zijn ingepland (via de Media Center-gadget). Wilt u een bureaubladpictogram (zoals een snelkoppeling) aanklikken, dan klikt u op het knopje. Hiermee worden de vensters niet doorzichtig gemaakt, maar juist geminimaliseerd (de vroegere knop ‘Bureaublad weergeven’).

Op de Windows-taakbalk staan knoppen van geopende vensters en snelkoppelingen door elkaar.

Doorzichtig

Naast de eerdergenoemde functie waarmee u snel het bureaublad kunt zien door de geopende vensters transparant te maken, biedt Windows 7 ook de mogelijkheid om snel een specifiek venster te vinden. Wanneer de gebruiker de muisaanwijzer op een taakbalkknop van een venster plaatst, verschijnt een miniatuurweergave van het betreffende venster. Deze werking is vergelijkbaar met die in Windows Vista. Als de muisaanwijzer echter óp de miniatuurweergave wordt geplaatst, worden alle geopende vensters behalve het specifieke venster doorzichtig gemaakt. U ziet hierdoor vervolgens het venster, en belangrijker: waar het zich bevindt.



Vensters worden doorzichtig, zodat u de inhoud van het bureaublad (en vooral van de gadgets) kunt zien zonder de vensters te minimaliseren of te sluiten. Zo ziet u snel waar een specifiek venster zich bevindt.

Gadgets

In Windows 7 heeft de Sidebar het veld moeten ruimen. Deze balk, die in Windows Vista werd geïntroduceerd en ruimte bood aan gadgets, bleek in de praktijk onnodige schermruimte in te nemen. De gadgets kunnen immers ook los op het bureaublad worden geplaatst, zodat de balk rechts in het scherm overbodig wordt. De gadgets zelf zijn nog wel aanwezig in Windows 7: met een rechtsklik op het bureaublad haalt u het contextmenu tevoorschijn met een koppeling naar de gadgets.


De gadgets in Windows 7 moeten het zonder hun vertrouwde standplaats – de Sidebar – doen en staan zelfstandig op het bureaublad.

Vensters met persoonlijke tint

In Windows 7 is relatief veel aandacht besteed aan de mogelijkheid om het uiterlijk van de computer naar uw hand te zetten. Voorheen moest u voor handelingen zoals het instellen van de schermbeveiliging en toepassen van een thema verschillende vensters openen. Deze opties zijn nu ondergebracht in een centraal venster. De thema’s zijn hierbij onderverdeeld in eigen thema’s, Windows-thema’s en thema’s voor toegankelijkheid (bijvoorbeeld door gebruik te maken van een extra groot lettertype). Onderin vinden we een overzicht van de ingestelde bureaubladachtergrond, vensterkleuren, geluiden en schermbeveiliging.


De opties om Windows een persoonlijke tint te geven zijn voortaan ondergebracht in een centraal venster en niet meer verspreid.

Media Center: ondergeschoven kindje?

Een blik op Media Center veroorzaakt een teleurstelling: dit – toch steeds populairder wordende onderdeel – lijkt nauwelijks aandacht te hebben gekregen. Afgezien van een licht vereenvoudigd instelproces heeft de gebruikersomgeving nauwelijks nieuwigheden in petto. Voor sommige secties hebben de ontwikkelaars zich laten inspireren door de gebruikersomgeving van Microsofts mobiele mediaspeler Zune (die overigens in Nederland niet verkrijgbaar is) en wordt er gebruikgemaakt van verticale navigatie. De overige onderdelen zijn vooralsnog ongewijzigd. Ook voor de hand liggende verbeteringen onder de motorkap, zoals ingebouwde ondersteuning voor het afspelen van Blu-ray-schijven, ontbreken vooralsnog. Het is te hopen dat Microsoft zich in de komende maanden wat meer ontfermt over Media Center.


Afgezien van een vereenvoudigde Setup-wizard biedt Media Center in Windows 7 vooralsnog weinig nieuws onder de zon. Jammer.

Bibliotheken

Hoewel het uiterlijk van de verkennervensters in Windows 7 nauwelijks is veranderd ten opzichte van Windows Vista, hebben de bekende gebruikersmappen (zoals Documenten en Afbeeldingen) in de hoofdweergave plaats gemaakt voor bibliotheken. Een bibliotheek zoekt dynamisch en telkens wanneer deze wordt geopend, op verschillende locaties en presenteert de bronnen in een ‘virtuele map’. De onderliggende bestanden kunnen zich dus op verschillende fysieke locaties bevinden. Een blik op de gebruikersmappen leert dat nagenoeg alle mappen voortaan worden vertegenwoordigd door bibliotheken. De map Downloads, waarin Internet Explorer de gedownloade bestanden plaatst, blijft vooralsnog een fysieke map.


De gebruikersmappen zijn in Windows 7 toegankelijk via bibliotheken, zodat ze uit meerdere fysieke locaties kunnen bestaan.

Action Center

In Windows Vista wordt de gebruiker regelmatig lastiggevallen door uiteenlopende systeemmeldingen. Vaak zijn deze afkomstig uit het systeemvak in de taakbalk. In Windows 7 valt op dat het aantal pictogrammen aanzienlijk is teruggebracht. Sterker nog, in principe wordt elk pictogram in het systeemvak standaard verborgen. Wél prominent aanwezig het Action Center. Dit is een centraal venster dat toegankelijk is via het systeemvak en informatie geeft over de belangrijkste systeemtaken. Bijvoorbeeld dat het systeem nog niet beschikt over een antivirusprogramma. Wanneer op de melding wordt geklikt, wordt het bijbehorende Action Center geopend. Hierin vindt u een overzicht van alle meldingen en problemen, en mogelijke oplossingen voor gerapporteerde problemen. Het venster is daartoe opgedeeld in de secties Security en Maintenance.

Meldingen worden zoveel mogelijk gebundeld en via het Action Center zichtbaar gemaakt.

Gebruikersaccountbeheer

Een van de meest controversiële ‘features’ in Windows Vista is Gebruikersaccountbeheer, waarbij voor beheertaken expliciete toestemming van de gebruiker wordt verlangd. In de praktijk betekent dit dat gebruikers regelmatig worden onderbroken door hinderlijke dialoogvensters waarin om een Administrator-wachtwoord of een bevestiging wordt gevraagd. In Windows 7 is de beveiliging nog steeds aanwezig, maar een stuk minder prominent. In het venster Getting Started vinden we een koppeling naar een nieuw instellingenvenster, waarin u het beveiligingsniveau van Gebruikersaccountbeheer opgeeft. Standaard geeft Windows 7 alleen een melding zodra programma’s een systeemwijziging proberen door te voeren.

Wie behoefte heeft aan meer bescherming kan de schuifregelaar richting Always Notify verplaatsen, zodat altijd er een melding verschijnt zodra programma’s andere software proberen te installeren of als u zelf instellingen probeert aan te passen. Daarnaast zijn er nog twee andere instellingen: een melding geven zodra programma’s een wijziging proberen door te voeren, maar zonder het bureaublad te dimmen, en helemaal geen meldingen meer geven. Overigens is deze laatste optie niet hetzelfde als Gebruikersaccountbeheer volledig uitschakelen. De bescherming blijft in deze stand nog wel degelijk actief en worden ‘illegale handelingen’ zoals het schrijven naar beschermde gedeelten van het register nog altijd geblokkeerd. Dit is een prettige verbetering ten opzichte van Windows Vista, waarbij de gebruiker alleen de mogelijkheid had om Gebruikersaccountbeheer volledig in of uit te schakelen.


Waar u in Windows Vista het Gebruikersaccountbeheer alleen kon in- of uitschakelen, gaat Windows 7 een stuk verfijnder te werk.

Internet Explorer 8

In bètaversie 1 van Windows 7 is de nieuwste testversie van Internet Explorer 8 opgenomen. Volgens Paul Cutsinger, manager van het Internet Explorer-team, gaat het hier om een ‘Pre Release Candidate’. Dit betekent dat de versie representatief is voor de uiteindelijke uitvoering en alle definitieve functionaliteit bevat. Voor Internet Explorer in Windows 7 betekent dit dat het gaat om bèta 2 plus feedback op deze versie en functies die alleen in Internet Explorer in Windows 7 beschikbaar zullen zijn. De taakbalkknop van de browser toont een overzicht van alle geopende browservensters. U kunt op de ‘thumbnail’ klikken om het achterliggende venster te openen.
In de praktijk blijken lang niet alle bestaande plug-ins binnen Internet Explorer 8 te werken. In zulke gevallen verschijnt een nette melding waarin de gebruikers wordt verteld over de incompatibiliteit. U kunt vervolgens alsnog forceren dat de plug-in wordt gebruikt, of de plug-in blokkeren. Deze extra bescherming moet de stabiliteit van de browser verbeteren. Bovendien bevat versie 8 van Internet Explorer enkele verbeteringen waarmee de gebruiker veiliger van internet gebruik kan maken. Wanneer een website bijvoorbeeld gebruik maakt van een lang webadres, is het niet altijd duidelijk om welk hoofddomein het gaat. Veel phishing-websites maken hiervan misbruik. Internet Explorer geeft voortaan het hoofddomein vetgedrukt weer, zodat in één oogopslag duidelijk is welk domein wordt bezocht.

Internet Explorer 8 laat in de adresbalk het hoofddomein vetgedrukt zien.

In miniatuurweergaven ziet u welke websites zijn geopend en roept u deze sites direct aan.

Conclusie

De gebruikersomgeving van Windows 7 is op meerdere gebieden prettig verbeterd ten opzichte van Windows Vista. Echt revolutionair zijn de wijzigingen echter niet. Het is de vraag in hoeverre dat nodig is: de gebruikersomgeving van Windows Vista is al redelijk volwassen, en in Windows 7 worden de meeste eerdere tekortkomingen ongedaan gemaakt. Niet alle inspanningen komen het intuïtieve gebruik van het besturingssysteem ten goede. Sommige principes introduceren extra handelingen ten opzichte van eerdere Windows-versie of maken de gebruikersomgeving er minder overzichtelijker op. Gelukkig gaat het in de meeste gevallen wel degelijk om verbeteringen, maar zal enige gewenning nodig zijn.