Sinds de introductie van de originele Phenom (klik voor meer info over de problemen deze onfortuinlijke processor) heeft Intel ook niet stilgezeten. We schreven eerder over de Core i7, waarmee Intel de maatstaf voor processors verder verhoogde. Een jaar geleden leek een kloksnelheid van 3 GHz noodzakelijk voor Phenom om concurrerend te zijn met Intels high-end Core 2-modellen, maar Phenom II heeft aan Core i7 een zwaardere tegenstander.

Codenaam Shanghai

AMD's codenaam voor de originele Phenom was Barcelona, voor Phenom II is dat Shanghai. Deze laatste wordt gemaakt met AMD's nieuwe 45nm-fabricageprocedé, in plaats van 65 nm. Waarschijnlijk was Shanghai oorspronkelijk slechts bedoeld als een Barcelona gefabriceerd volgens een nieuw procedé. Maar toen Barcelona tegenviel was dat niet langer een optie.

Phenom II is zoals Phenom I had moeten zijn. Beide processors hebben grotendeels dezelfde features, hoewel Phenom II enkele kleine tweaks heeft. De belangrijkste daarvan is de nieuwe cache-architectuur. Shanghai heeft een L3-cache van 6 MB in plaats van 2 MB voor Barcelona. Minstens zo belangrijk, maar minder opvallend, is dat de L3-cache van Phenom II veel sneller is dan die van zijn voorganger.

In principe geldt dat grotere caches trager zijn dan kleine. En in verhouding worden caches trager naarmate de processorsnelheid toeneemt, omdat de processor dan meer klokcycli moet wachten op een even snelle cache. Daarom is het indrukwekkend dat de 6 MB L3-cache van een Phenom II op 3 GHz een wachttijd heeft van ongeveer 58 klokcycli, terwijl de 2 MB L3-cache van een Phenom op 2,4 GHz 66 klokcycli nodig heeft.

Sterk punt van Phenom II is de achterwaartse compatibiliteit. De processor gebruikt dezelfde AM2+-socket als Phenom, maar blijft ook compatibel met oudere AM2-borden. Als u in het bezit bent van een AM2 Athlon64-systeem kunt u deze processor vervangen door een Phenom II met meer processorkernen en een hogere kloksnelheid. Vaak zijn processorupgrades weinig interessant, omdat de prestatiewinst te klein is. Maar van een laaggeklokte singlecore Athlon64 naar een quadcore Phenom II (wanneer deze enigszins in prijs is gedaald) is heel aantrekkelijk. Volgens AMD gaat de Phenom II op 3 GHz $ 275 kosten, maar door fluctuerende wisselkoersen en kortingen aan grote klanten zegt dat weinig over de consumentenprijs.

Kloksnelheid

Het zwakste punt van Phenom I was de lage kloksnelheid en daar heeft AMD grote vooruitgang geboekt: Phenom II wordt geïntroduceerd met een snelheid van 3 GHz. Al zeggen introductiesnelheden niet alles. Het is vaak genoeg voorgekomen dat AMD of Intel een nieuwe processor aankondigde met een kloksnelheid die nog lange tijd vrijwel onleverbaar bleef. Dat lijkt hier niet het geval te zijn, omdat AMD erg scheutig en al lang vooraf proefexemplaren heeft verspreid. Onze indicatie is dat AMD deze lancering goed heeft voorbereid en dat de nieuwe processors ruim verkrijgbaar zullen zijn.

Het Dragon-platform

In plaats dat AMD zijn Phenom II recht tegenover Intels Core i7 positioneert, gooit AMD onder de noemer 'Dragon-platform' een complete combinatie van processor, grafische kaart en moederbord in de strijd. Dit Dragon-platform bestaat uit een Phenom II-processor, een ATI Radeon 4870-videokaart en een moederbord gebaseerd een chipset uit de AMD 700-serie.

Hoeveel betekenis de naam Dragon heeft, is een groot vraagteken. Volgens AMD kunnen consumenten in de winkel vooraf samengestelde Dragon-pakketten aanschaffen, bestaande uit eerdergenoemde componenten. Hoewel veel winkels de drie componenten los zullen verkopen, vragen wij ons af hoe wijdverspreid deze combinatiepakketten zullen zijn. Ook de oorspronkelijke Phenom werd gelanceerd als onderdeel van zo'n combinatie: het zogenaamde 'Spider-platform'. Maar nadat journalisten zoals wij de eerste 'Spider-systemen' hadden getest, verdween de naam Spider grotendeels van het toneel. Het is de vraag of de marketingkreet Dragon een langer leven beschoren is.

Testsysteem van Alternate

Enige tijd voor de officiële introductie van Phenom II ontvingen wij van Alternate een compleet Dragon-testsysteem. Afgezien van de drie 'Dragon-componenten' stelt AMD geen enkele eis aan zo'n pc en kon Alternate zijn systeem in alle vrijheid samenstellen.
En het mag gezegd worden dat Alternate voor een zinnige configuratie heeft gezorgd. Vaak hebben fabrikanten de neiging proefexemplaren van nieuwe producten te omringen met de nieuwste en duurste hardware, om het in een zo goed mogelijk licht te zetten. Het Alternate-systeem is veel redelijker.

De behuizing is van Cooler Master en de bekabeling erin is goed weggewerkt om luchtstroom niet te hinderen. Opvallend zijn de twee optische schijfstations voor rechtstreeks kopiëren. Met de komst van grote usb-sticks neemt het nut daarvan af, maar omdat de prijs ook sterk gedaald is, blijft het interessant. Verder zijn een Sound Blaster X-Fi Xtreme Audio-geluidskaart en MSI TV@nywhere Plus-tv-kaart aanwezig. Het gebruikte moederbord is een MSI DKA790GX Platinum.
Minpunt is de voorgeïnstalleerde software. Behalve dat de opstarttijd van het systeem lang is, crashte de antivirussoftware en reageerde het systeem traag ondanks 4 GB geheugen. U bent beter af als u zelf Vista of XP installeert en de hoeveelheid overbodige software beperkt houdt.

Alternate Saturnus P850
Processor AMD Phenom II 940
Voeding 600 Watt
Chipset AMD 790GX
Geheugen 4 GB
Harde schijf 1 TB
Grafische kaart ATI Radeon 4870 512 MB
Geluidskaart Creative Sound Blaster X-Fi Xtreme Audio
Optische stations Blu-ray speler/dvd-brander combo en dvd-rom-speler
Extra Kaartlezer
OS Windows Vista Home Premium
Prijs € 1199,-

Conclusie

Met Phenom II heeft AMD eindelijk een respectabele opvolger in handen voor zowel de quadcore Phenom als de dualcore Athlon64. Phenom II levert even goede of iets betere prestaties per klokcyclus als Phenom, op bijna dezelfde kloksnelheid als Athlon64.
Onze verwachting is dat dit voor Phenom II slechts het begin is. Naarmate AMD de productie van de nieuwe processor verder opschroeft en fijne aanpassingen maakt aan het fabricageproces zal de kloksnelheid hoogstwaarschijnlijk snel stijgen.

Helaas voor AMD heeft Intel het afgelopen jaar niet stilgezeten. Phenom II kan het aardig opnemen tegen Core 2, maar Core i7 legt de lat hoger. Daar staat tegenover dat slechts weinig mensen de meest high-end processors aanschaffen.

Afgelopen jaar was AMD's probleem dat hun processors alleen nog geschikt waren voor low-end systemen. Met Phenom II verovert AMD weliswaar niet de prestatiekroon, maar verschaft zichzelf eindelijk wel weer een plaats in middensegment.

AMD's poging om de aandacht van Phenom II naar het 'Dragon-platform' te verplaatsen beschouwen we als een slecht gecamoufleerd zwaktebod om de vergelijking met Core i7 te vermijden. Desondanks bestaat de Dragon-combinatie uit louter solide producten. De ATI Radeon 4800-serie videokaarten staan op dit moment hoog aangeschreven. De 700-serie chipsets zijn minder populair, al doen deze sinds de introductie van de SB750-southbridge niet meer onder voor de concurrentie, en heeft specifiek de 780GX-chipset onbetwist de beste ingebouwde video.

Testresultaten Phenom II Black Edition 3 GHz

Company of Heroes (framerate, hoger is beter)
Minimum: 55 fps
Gemiddeld: 124,5 fps
Maximum: 278 fps
Pifast
Benodigde tijd (lager is beter): 37,39 sec
WinRAR
Compressiesnelheid (hoger is beter): 322 KB/s

Kinderziekten van de eerste Phenom

De originele Phenom was een onfortuinlijke processor. Het was AMD's eerste poging om een quadcore-processor te maken. Omdat Intel al enige tijd quadcores aanbood, had AMD ook een dergelijk model nodig. Tegelijkertijd was het Athlon64-ontwerp duidelijk niet opgewassen tegen de Core 2-processors. Phenom werd daarom ontworpen als een sterk verbeterde quadcore Athlon64, met de mogelijkheid om ook dual- of triplecore-versies uit te brengen.

Helaas viel het resultaat sterk tegen. Kort voor de lancering ontdekte AMD een bug, die elk Phenom-systeem hopeloos kon laten vastlopen. De enige workaround had een prestatieverlies van ongeveer tien procent tot gevolg. Het duurde enkele maanden voordat AMD een nieuwe, bugvrije versie van Phenom klaar had.

Ernstiger was de lage kloksnelheid van Phenom. Terwijl Athlon64-modellen op 3 GHz en later zelfs op 3,2 GHz werden verkocht, werd Phenom geïntroduceerd op 2,4 GHz en bleef deze steken op 2,6 GHz. Aangezien Phenom op Athlon64 gebaseerd was, had het nieuwe ontwerp minstens dezelfde kloksnelheid moeten halen. Phenom had nota bene een aantal verbeteringen die hogere prestaties gegeven zouden hebben ten opzichte van een gelijkgeklokte Athlon64. Een jaar geleden zou een Phenom op 3 GHz een indrukwekkende processor zijn geweest.