Het opvoeren van een pc (oftewel ‘overklokken’) is niet nieuw. Al in de jonge jaren van de pc zochten enthousiaste gebruikers de grenzen van de processor op. Vrijwel alle onderdelen van de computer zijn vaak tot meer in staat. Fabrikanten hebben uit veiligheidsoverwegingen een marge ingesteld, waardoor het desbetreffende onderdeel bij iedere gebruiker probleemloos functioneert. De oplettende gebruiker kan deze marge echter gebruiken voor extra snelheid. Was dit vroeger een nogal ingewikkelde operatie, tegenwoordig verloopt dit een stuk gemakkelijker en voornamelijk softwarematig. Ook het monitoren van de temperatuur van de onderdelen is een stuk eenvoudiger geworden.

Maar hoewel het overklokken redelijk veilig is, is een waarschuwing toch op zijn plaats. Overklokken is en blijft een risicovolle onderneming: de overgeklokte onderdelen werken buiten hun specificaties, waardoor eventuele garantie van de fabrikant vervalt. Het overklokken is dan ook op eigen risico. Verder ondersteunen niet alle moederborden de mogelijkheid tot overklokken. Vooral de goedkopere moederborden bieden vrij weinig mogelijkheden of worden al snel instabiel. Raadpleeg dan ook eerst de handleiding om erachter te komen wat de mogelijkheden van uw moederbord zijn. Ons testsysteem is uitgerust met een AMD Athlon 64 X2 6000+, Asus M2N-E-moederbord, 2 GB Corsair XMS2 op 800 MHz en een XFX 8800GTS.

Stap 1: Voorzorgsmaatregelen

Soms is het bij het overklokken nodig om het BIOS te resetten, omdat de pc anders niet meer opstart. Het is aan te raden de BIOS-instellingen goed te bekijken en eventueel te noteren. Na een BIOS-reset kunt u dan makkelijk de instellingen herstellen. Verder kan het geen kwaad een back-up van belangrijke bestanden te maken. Hoewel de kans klein is, kan het gebeuren dat Windows niet meer wil opstarten. Zeker wanneer u een raid-opstelling en een raid-controller op het moederbord hebt, is het verstandig een back-up te maken. Bij een BIOS-reset wordt namelijk ook de raid-opstelling gewist. En hoewel deze is te repareren, blijft het een risicofactor.

Zijn de voorzorgsmaatregelen eenmaal getroffen, dan kunnen we aan de slag. Als eerste kijken we wat de temperatuur is van de verschillende onderdelen bij een normale belasting. Deze cijfers gebruiken we als referentie. We gebruiken hiervoor het gratis SpeedFan. Dit programma kan de verschillende sensors uitlezen en maakt het mogelijk de snelheid van de verschillende fans aan te passen.

De temperaturen en voltages zijn eenvoudig te meten met SpeedFan

Stap 2: FSB en multiplier

De belangrijkste variabele instelling bij het overklokken is de Front Side Bus (FSB). AMD noemt deze ook wel de HyperTransport. De kloksnelheid van de processor wordt bepaald door de FSB te vermenigvuldigen met de zogeheten multiplier. De FSB staat bij AMD X2 standaard ingesteld op 200 MHz. Bij de 6000+ staat de multiplier op 15x (15 x 200= 3000) plus twee cores die op 3000 MHz draaien). De Core 2 Duo kent een FSB van 266 MHz. Was het bij oudere processoren mogelijk om ook de multiplier te veranderen, tegenwoordig is alleen de FSB te verhogen (met uitzondering van een aantal high-end processormodellen, zoals de Core 2 Extreme). We gaan hier echter uit van een vaste multiplier.

Het overklokken gebeurt dus door de FSB te verhogen. De FSB speelt een belangrijke rol in de communicatie tussen processor en het werkgeheugen. Deze frequentie is dan ook gekoppeld aan de frequentie van het geheugen: wanneer de frequentie van de FSB omhoog gaat, gaat ook de frequentie van het geheugen omhoog. Het grote voordeel van Intel is dat de verhouding tussen de snelheid van de geheugenbus en FSB aan te passen is. Het beste is een verhouding van 1:1, maar bij een hoge FSB kan dat teveel zijn voor het geheugen. Met bijvoorbeeld een verhouding van 3:4 is dan een hogere overklok te behalen zonder dat het geheugen instabiel of te warm wordt.

De maximale snelheid van het geheugen is te vinden in de specificaties. PC6400-geheugen, waarmee ons testsysteem is uitgerust, loopt bijvoorbeeld op 200 MHz geheugenkloksnelheid en heeft een I/O-bussnelheid van 400 MHz. Door de DDR2-techniek is de data-overdracht twee keer zo hoog, wat neerkomt op 800 MHz en een bandbreedte van 6,4 gb per seconde, vandaar de naam PC6400.

In het BIOS kunnen we handmatig de FSB verhogen

Stap 3: Voltage

De laatste belangrijke instelling is het voltage van de processor, ook wel de VCore genoemd. De FSB en multiplier bepalen hoeveel werk de processor krijgt, maar op een gegeven moment heeft de processor niet genoeg energie meer om al dat werk uit te voeren. Het signaal wordt zwakker en zorgt voor foutmeldingen. Door de VCore te verhogen, krijgt de processor meer energie tot zijn beschikking en kan hij meer werk verzetten. Tegelijkertijd neemt het energieverbruik toe en gaat de temperatuur snel omhoog. Vooral dat laatste is belangrijk om in de gaten te houden bij het verhogen van de VCore.

Alle informatie over de bussnelheden van de processor is eenvoudig te zien dankzij het gratis programma Cpu-z. Om de snelheid van de overklok te testen, gebruiken we de programma’s SiSoft Sandra en 3DMark06. Met Sandra testen we snel de processor, waarbij vooral de ‘droge’ berekeningen gemeten worden (MIPS en MFLOPS). Met 3DMark06 testen we de verbeteringen op 3D-gebied.

Ook het voltage is in het BIOS vrij nauwkeurig af te stellen

Stap 4: Referentie meten

Om te beginnen meten we de temperatuur van de processor bij maximale belasting op de normale snelheid. Daarvoor draaien we het freeware programma Prime95. Deze applicatie is ontworpen om te zoeken naar priemgetallen – een zoektocht die veel rekenkracht vraagt en de processor intensief belast. Prime95 is dan ook zeer geschikt om de stabiliteit van een systeem te testen. We kiezen voor Just Stress Testing en vervolgens voor In Place Large FFT’s, de zwaarste test voor de processor en het geheugen.

Na tien minuten is goed te zien wat de temperatuur is van de processor bij volle belasting. Bij ons testsysteem is dat 52 graden – vrij hoog. Als maximumtemperatuur houden we 62 graden aan, wat zowel voor Core 2 Duo als voor Athlon 64 X2 opgaat. Dat betekent dat we tien graden speelruimte hebben. Heeft uw processor een lagere temperatuur, dan hebt u uiteraard nog meer speelruimte.

Bij het opstarten van Prime95 kiezen we voor In Place Large FFT's

Stap 5: De eerste overklok

Door bij het opstarten van de computer op Del te drukken, belanden we in het BIOS. In onze test gebruiken we een Asus MSN-E moederbord met Award BIOS. Hebt u een ander moederbord, dan kunt u het beste met behulp van de handleiding de juiste menukeuzes opzoeken. Als eerste verhogen we de FSB met 5 MHz naar 205. Dat lijkt niet veel, maar na een multiplier van bijvoorbeeld 10x komt dat toch op 50 MHz per core extra neer. Daarnaast zetten we de PCI-E kloksnelheid vast op 100 MHz, om te voorkomen dat deze mee omhoog gaat. De meeste PCI-E-kaarten, zoals de videokaart, stellen een hogere snelheid vaak niet op prijs.

Bij AMD-processors dienen we ook de verhouding tussen de HT-snelheid (HyperTransport, de snelheid van het moederbord) en de FSB aan te passen. Standaard staat de multiplier van de HT op 5 x FSB (5 x 200 MHz = 1000 MHz), maar de HT-snelheid mag niet boven de 1000 MHz uitkomen. Daarom passen we in het BIOS de verhouding aan naar 4x. Dat betekent dat we de FSB kunnen verhogen met 50 MHz (4 x 200 MHz = 800 MHz). We bewaren de nieuwe instellingen, sluiten het BIOS af en starten opnieuw op.

Bij AMD-processors is het belangrijk de verhouding van de HT aan te passen