Verschillende organisaties, politieke partijen en internetproviders zijn de afgelopen jaren kritisch geweest over de bewaarplicht, en hoewel de wet die er nu ligt een slap aftreksel van de oorspronkelijke bedoelingen lijkt, is het protest allerminst verstomd. Zowel voor- als sommige tegenstanders van dataretentie gebruiken daarbij het beperkte karakter van de wet als argument. Volgens voorstanders worden er te weinig gegevens bewaard en is de wet eenvoudig te omzeilen, terwijl voor sommige tegenstanders de (hoge) kosten van de wet niet opwegen tegen de (waarschijnlijk verwaarloosbare) effectiviteit ervan. Providers zullen dagelijks miljoenen berichten moeten opslaan, waarvan een flink deel uit spam bestaat. Ook voorstanders van data-opslag zullen zich afvragen op welke manier de bestrijding van zware criminaliteit en terreur hiermee gebaat is.

Zoals verderop in dit artikel zal blijken klopt het dat de bewaarplicht kinderlijk eenvoudig kan worden omzeild. Sterker: zoals nog zal worden uitgelegd is de kans groot dat u dat onbewust al doet. Als u, als brave consument, de bewaarplicht zo eenvoudig ontloopt, dan heeft de nieuwe wet waarschijnlijk geen enkele betekenis voor de bestrijding van doorgewinterde criminelen.

Een ander kritiekpunt is dat de wet een forse kostenpost voor providers zal betekenen, omdat ze extra personeel moeten aannemen, extra onderdelen aan hun systeem moeten toevoegen en databases aan elkaar moeten koppelen. Niels Huijbregts van XS4ALL schat dat iedere provider “miljoenen euro’s” kwijt zal zijn aan de implementatie van de wet; kosten die zullen worden doorberekend aan dezelfde abonnees die de bewaarplicht in veel gevallen ontwijken.

En dan is er ook nog het feit dat de opslag van een grote hoeveelheid data dito risico’s met zich meebrengt. Nog afgezien van de gedachte dat de opslag van grote hoeveelheden gegevens een aantrekkelijk doelwit lijkt voor hackers, is het maar de vraag op welke manier opsporingsdiensten met deze gegevens omgaan. De overheid heeft de laatste jaren niet echt aan een goede PR gewerkt waar het gaat om de omgang met vertrouwelijke gegevens.

Zoals in het eerste deel van dit artikel werd beschreven heeft de magere invulling van het oorspronkelijke plan voor databewaring er niet toe geleid dat de kritiek er op is verstomd. Begin juli stelde XS4ALL in een paginagrote dagbladadvertentie dat de provider “een zeer kritische houding” aan zal nemen als de overheid inzage in verkeersgegevens van abonnees opvraagt. Die ‘kritische houding’ zal er uit bestaan dat iedere aanvraag tegen het licht wordt gehouden, om te zien of aan alle juridische voorwaarden voor het opvragen is voldaan. Andere organisaties, zoals Vrijbit, het heropgerichte Bits of Freedom en het Small Sister-project willen de maatschappelijke discussie over de bewaarplicht aanwakkeren, en consumenten aanzetten de wet te omzeilen. Niet omdat er iets valt te verbergen, maar vooral “uit protest tegen de toenemende verzameldrift van de overheid”, zoals Bits of Freedom stelt. Het omzeilen van de bewaarplicht is bijzonder eenvoudig; de wet kent grote gaten en bovendien zijn er technische mogelijkheden ontwikkeld, die voorkomen dat verkeersgegevens kunnen worden gelogd. Hier gaan we binnenkort verder op in, in het derde en laatste deel van dit artikel.