Heeft Microsoft geleerd van het verleden?

Windows 7 houdt de gemoederen flink bezig, vooral na de grootschalige beschikbaarheid van de bètaversie en nu de Release Candidate. Versies die een groot deel van de gebruikers overwegend positief stemt. In hoeverre wijkt Windows 7 af van Windows Vista en eerdere Windows-edities, en op welke manier proberen de makers het initiële enthousiasme vast te houden tot en met de beschikbaarheid van de Vista-opvolger?
Sinds de beschikbaarheid van de eerste bèta van Windows 7 wordt er door een groot deel van de gebruikers overwegend positief gereageerd op het toekomstige besturingssysteem. Welke zaken zijn nu anders dan bij vorige Windows-versies? En loopt Microsoft niet het risico dat de verwachtingen wederom te hooggespannen zijn en de jongste Windows-telg uiteindelijk niet kan voldoen aan het ideaalbeeld dat steeds sterker lijkt te ontstaan?


De eerste commentaren en cijfers stemmen de softwarefabrikant in elk geval positief. Marcel van de Gender is als Channel & Product Marketing Manager Windows Consumer bij Microsoft Nederland medeverantwoordelijk voor Windows 7. “In Nederland is de openbare bètaversie inmiddels 50.000 maal gedownload. Dat zijn cijfers om trots op te zijn. Net als de algemene teneur dat Windows 7 een ‘goed en snel’ karakter heeft. Op dit moment verzamelen we een enorme hoeveelheid statistische data en feedback van de testgebruikers. Deze nemen we ook mee in het verdere ontwikkeltraject.”

Drie jaar

Dat ontwikkeltraject is direct een van de eerste aandachtspunten voor Windows 7. Microsoft wil met de introductie van Windows 7 voortaan vasthouden aan de ontwikkelcyclus van drie jaar per nieuwe Windows-versie. Nieuw is die doelstelling van ‘drie jaar’ niet. Ook Windows Vista zou oorspronkelijk drie jaar na Windows XP het daglicht moeten zien. Deze doelstelling werd echter niet gehaald door de ‘Longhorn Reset’, de beslissing om de ontwikkeling van Windows te pauzeren en kritisch te kijken naar het ontwikkeltraject. Uiteindelijk is Windows Vista door deze beslissing vijf jaar na Windows XP op de markt gebracht. Dat zal Microsoft deze keer niet laten gebeuren: al eind vorig jaar werd keer op keer melding gemaakt van de ontwikkelcyclus van drie jaar. Dat is ook in het belang van de kwaliteit van het besturingssysteem: continuïteit voorkomt dat het ecosysteem van partners, zoals hardwarefabrikanten, uit balans raakt. Wanneer een nieuwe Windows-versie op onregelmatige tijden uitkomt, kunnen hard- en softwareleveranciers hier niet goed op inspelen. Van ontwikkelteams die zich bijvoorbeeld bezighouden met de ontwikkeling van nieuwe videodrivers voor het besturingssysteem, kun je niet verwachten dat zij altijd op ‘stand-by’ staan. Na verloop van tijd zal de fabrikant van de videokaarten het team opsplitsen en een subteam overhouden voor onderhoud. Het kost tijd om het volledige team weer te formeren voor de ontwikkeling van een nieuwe driver, en voorspelbaarheid zorgt ervoor dat de fabrikanten zich hierop kunnen voorbereiden.

2010

Ondanks deze gewenste voorspelbaarheid kan Microsoft nog geen uitspraken doen over de exacte introductiedatum van Windows 7. Van de Gender hierover: “We houden vast aan onze ontwikkelcyclus van drie jaar. Als je je bedenkt dat Windows Vista begin 2007 is geïntroduceerd, zou dat volgens die cyclus betekenen dat Windows 7 in 2010 het daglicht ziet. Maar over een vaste datum kunnen we nu nog niets zeggen. Bovendien is de behaalde kwaliteit van de bètaversies van groot belang voor het traject.”

Vroege kennismaking

Als Microsoft vasthoudt aan de eerdergenoemde ontwikkelcyclus, is het niet opvallend dat eind vorig jaar een eerste bètaversie werd uitgebracht. Normaal gesproken verschijnt een dergelijke bèta één jaar voor ‘RTM’ (‘Release To Manufacturing’, het vrijgeven van de finale code voor productie). Het ligt in de lijn der verwachtingen dat er nog één openbare testversie verschijnt: Release Candidate 1. Deze versie moet representatief zijn voor de uiteindelijke editie. Het is echter opmerkelijk dat Microsoft het grote publiek al in een vroegtijdig stadium (lees: met bèta 1) laat kennismaken met Windows 7 en al intensief communiceert over de toekomstige Windows-versie. Bij vorige Windows-edities vond ontwikkeling in besloten kring plaats en werden testversies pas in een later stadium aan het grote publiek beschikbaar gesteld.

Uitstellen of niet

Inhoudelijke uitspraken over de nieuwe Windows-versie werden nauwelijks gedaan. Dat kan vanuit verschillende optieken worden verklaard. Allereerst kunnen de functionele specificaties van het besturingssysteem gedurende het ontwikkeltraject nog veranderen. Daarnaast is de IT-industrie als geheel niet gebaat bij het risico dat consumenten hun pc-aankoop uitstellen met het zicht op een nieuwe Windows-versie, iets waarvan Microsoft zich ook terdege bewust is. Met Windows 7 lijkt de strategie veranderd. Het idee ontstaat al gauw dat ook Microsoft graag naar de opvolger van Windows Vista uitkijkt. Van de Gender relativeert: “Er is altijd wel een reden om een aankoop uit te stellen. Is er niet een nieuw besturingssysteem, dan wordt er wel weer een nieuwe processor verwacht. Traditioneel gezien wordt de zakelijke markt beïnvloedt door de consumentenmarkt. Voor Windows Vista is dit niet anders, en ik denk dat wij de pech hebben gehad dat de zakelijke markt hierdoor ook beïnvloed is. We blijven echter van mening dat het verstandig is om nu wel degelijk naar Windows Vista over te stappen, als je de tijd hebt en nog steeds werkt met Windows XP. Een overstap naar Windows Vista vergemakkelijkt de stap naar Windows 7.”

Upgraden

Microsoft maakt het de gebruikers van Windows XP niet echt makkelijk: een upgrade van XP naar Windows 7 is niet mogelijk. Gebruikers zullen zich dus genoodzaakt zien om een schone installatie uit te voeren. Om mogelijk uitstel van aanschaf zoveel mogelijk te voorkomen, kondigde de softwareleverancier uit Redmond eind vorig jaar het ‘Windows 7 Upgrade’-programma aan. Dit programma is vooral waardevol voor computerfabrikanten, die kunnen lijden onder terugvallende pc-verkopen doordat consumenten en kleinere organisaties hun nieuwe aankopen uitstellen met het zicht op Windows 7. Wanneer binnen de looptijd van dit programma een nieuwe computer wordt gekocht, heeft de koper recht op een upgrade naar Windows 7 zodra de nieuwe versie beschikbaar is. Het programma kent enkele voorwaarden, waarbij opvalt dat niet alle Windows Vista-edities voor een opwaardering in aanmerking komen. Computers met Windows Vista Home Basic vallen buiten de boot. Een uitgelekte conceptversie van de programmabeschrijving kwam in handen van technologiesite TechArp. Hieruit zou blijken dat het programma op 1 juli aanstaande in werking treedt. Uiteindelijk bepaalt de fabrikant zelf of er wordt deelgenomen aan dit programma.

Voldoen aan verwachtingen

Over het algemeen is de eerste bètaversie van Windows 7 door het grote publiek enthousiast ontvangen. Uiteraard is dit sentiment voor de makers voordelig, maar ontstaat tegelijkertijd de uitdaging om dit enthousiasme vast te houden tot aan de introductie van de definitieve Windows-versie. Terugkijkend op de introductie van Windows Vista lijken er op het eerste gezicht vele overeenkomsten, en bestaat de valkuil dat de verwachtingen niet kunnen worden waargemaakt. Marcel van de Gender: “Ik denk dat de situatie anders is dan ten tijde van Windows Vista. Hoewel we onze definitieve lanceringsplannen nu nog niet hebben vastgesteld, zal het in elk geval gepast zijn binnen de huidige omgeving. Daarmee bedoel ik dat we ons aanpassen aan zaken als technologie, maar ook aan de economische situatie. Je kunt je voorstellen dat we eerder de voorkeur geven aan een lancering die gevoed wordt door de ‘community’, de gebruikers, dan aan een lancering met een ‘big-bang’. We zijn ons bewust van ‘Overpromise, Underdeliver’, ofwel het risico van teveel beloven en niet alle beloften volledig kunnen waarmaken.” Microsoft onderkent hiermee goed het verschil in aanpak met Windows Vista, waarbij de maker zelf (en niet de gebruiker) de verwachtingen schiep met de luide ‘Wow’-campagne. Als de introductie van Windows 7 straks daadwerkelijk door de gebruikersgemeenschap wordt gedragen, heeft de softwareleverancier een prettiger uitgangspositie.

Windows Vista versie 2?

Wie een blik werpt op Windows 7, constateert al gauw dat het visuele fundament wordt gevormd door Windows Vista. Op het gebied van de ‘user interface’ hebben de makers zich vooral gericht op ‘lichte verbeteringen’. De aandacht gaat vooral naar verbeteringen onder de motorkap. Als voorbeeld noemt Van de Gender de snelheid van Windows 7. “Met Windows 7 pakken we de ‘basis’ aan. Belangrijk punt hierin is de ‘snapiness’ van het besturingssysteem. Hiermee bedoel ik dat je ergens op klikt en het resultaat direct zichtbaar is. Windows 7 blijft goed reageren, daar waar andere Windows-versies soms het idee gaven ‘bevroren’ te zijn. In het verlengde hiervan hebben we ook gekeken naar de snelheid waarmee je taken bereikt, en het aantal ‘klikken’ dat je hiervoor nodig hebt. Bijvoorbeeld voor populaire handelingen, zoals het aanpassen van de schermresolutie. In Windows 7 is deze optie voortaan direct beschikbaar als je met de rechtermuisknop op het bureaublad klikt.”

Windows 7 geeft al snel de impressie eigenlijk het besturingssysteem te worden dat Windows Vista had moeten zijn. De uitspraak ‘Windows 7 is Windows Vista done right’, duikt dan ook regelmatig op in de gebruikersgemeenschap. Dit is uiteraard een ambivalente opvatting: enerzijds kan het worden opgevat als compliment, maar tegelijkertijd is het een sneer richting Windows Vista, dat sterk te lijden heeft onder een negatief imago. “Met de uitspraak dat Windows 7 eigenlijk Windows Vista versie 2 is, ben ik het niet eens. Windows 7 heeft een groot aantal aanpassingen om zich met recht van een andere naam te bedienen. Windows Vista heeft een lastige start gehad. De algemene feedback van Windows Vista lijkt echter nog gebaseerd op de situatie rond het besturingssysteem twee, drie weken na introductie. We zijn ondertussen wel anderhalf jaar verder en de verbeterpunten zijn wel degelijk meegenomen”, aldus Van de Gender.

Hete hangijzers

Wie het ontwikkeltraject van Windows 7 nader bekijkt, merkt dat Microsoft heeft geleerd van Windows Vista en verschillende verbeterpunten heeft geïntroduceerd. Compatibiliteit met software en hardware voor vorige Windows-versies is altijd een heet hangijzer geweest. Voor Windows 7 is de doelstelling op dit vlak eenvoudig: programma’s en apparaten die in Windows Vista werken, moeten ook direct functioneren in Windows 7. Dit uitgangspunt is ook merkbaar bij de systeemeisen voor het besturingssysteem zelf: deze zullen niet of nauwelijks afwijken ten opzichte van de systeemvereisten voor Windows Vista. Daarnaast heeft Microsoft de samenwerking met de partners (bijvoorbeeld fabrikanten van randapparatuur) veranderd. Deze partijen zijn in een eerdere fase van het ontwikkeltraject betrokken, met als doel de compatibiliteit tussen het besturingssysteem en de hardware te vergroten.

Van de Gender licht het verschil met Windows Vista toe: “Ik denk dat we bij de lancering van Windows Vista onvoldoende proactief onze verantwoordelijkheid hebben genomen. Was er bijvoorbeeld een probleem met een randapparaat zoals een printer, dan wezen we al snel door naar de leverancier van die printer. Vergelijk Windows met een auto: deze moet gewoon werken, ongeacht van wie de onderliggende componenten afkomstig zijn. Op het moment van introductie waren de systeemeisen die Windows Vista stelde slechts op 5 procent van het op dat moment beschikbare pc-aanbod van toepassing. Bij Windows 7 is dat volledig anders, bijna andersom. Daar geldt eerder dat zo’n vijf procent van de hardware niet werkt. De rest wel.”

Gebruikersaccountbeheer

Een ander evident voorbeeld van een onderdeel dat sterke invloed heeft gehad op de gebruikerservaring van Windows Vista, is Gebruikersaccountbeheer (User Account Protection). In Windows 7 is de technologie nog steeds aanwezig, maar werkt deze aanzienlijk minder storend. Voordeel hiervan is dat de optie minder gauw zal worden uitgeschakeld. Paul Cooke, werkzaam op het gebied van beveiliging bij Microsoft, zegt hierover: “Het uitschakelen van User Account Protection is verre van verstandig. Als je UAC uitschakelt, schakel je ook andere beveiligingsopties uit. Denk hierbij aan registervirtualisatie, waarbij een programma niet direct aanpassingen kan maken in het register, maar deze laat afvangen door een tussenlaag.” In de praktijk blijkt overigens dat UAC in het merendeel van de situaties niet wordt uitgeschakeld. Volgens Cooke schakelt niet meer dan 12 procent van de gebruikers UAC in de praktijk daadwerkelijk uit.

Kannibalisatie

De komst van Windows 7 stelt Microsoft ook in staat in te spelen op relatief recente ontwikkelingen, waar Windows Vista eenvoudigweg tekort schiet. Lichtend voorbeeld hiervan is de ondersteuning van netbooks. Dergelijke apparaten hebben de afgelopen anderhalf jaar een gestage opmars doorgemaakt. De meeste netbooks zijn echter niet krachtig genoeg voor Windows Vista. In de praktijk worden de lichte notebooks dan ook vaak uitgerust met Linux of Windows XP. Door deze ontwikkeling zag Microsoft zich genoodzaakt de levenscyclus van Windows XP te verlengen, met als gevolg dat dit oudere besturingssysteem feitelijk het courante Vista binnen het netbook-segment in de wielen rijdt. Het is dan ook geen verrassing dat Windows 7 zich ook nadrukkelijk richt op netbooks. Zo is de ‘footprint’ van het besturingssysteem aanzienlijk compacter ten opzichte van Vista. De lifestyle-functies (denk hierbij aan Messenger, maar ook aan Photo Gallery) zijn losgetrokken van de Windows-kern en geconsolideerd in de Windows Live Suite, die apart moet worden gedownload. Een slimme zet: hierdoor wordt niet alleen het besturingssysteem zelf compacter, maar kan het Windows-ontwikkelteam zich richten op het bouwen én onderhouden van de kernfunctionaliteit.

Meer vrijheid

De ontwikkelaars van Windows Live krijgen meer vrijheid om de Live-diensten uit te bouwen en hoeven zich minder te conformeren aan het strakke ontwikkelschema van Windows. Bovendien houdt Windows 7 meer rekening met de karakteristieken van netbooks, bijvoorbeeld met de solidstate-schijven die steeds vaker worden ingezet en afwijken van de traditionele, mechanische schijven. Zo wordt er niet onnodig gedefragmenteerd (een handeling die weinig effect heeft bij solidstate-schijven en zelfs een negatieve invloed kan hebben) en kent Windows 7 enkele optimalisaties om de levensduur van SSD-schijven te verlengen.

Superset-model

Een andere verandering ten opzichte van Windows Vista is merkbaar bij de beschikbare uitvoeringen, waarvan wij de informatie vlak voor het ter perse gaan van dit artikel ontvingen. Waar Windows Vista in verschillende uitvoeringen wordt geleverd die niet altijd een uitbreiding vormen ten opzichte van elkaar, zal bij Windows 7 een ‘superset’-model worden gehanteerd: elke hogere versie van Windows 7 beschikt altijd over alle opties die de lagere versie heeft, en voegt daaraan extra functies toe. Dit moet een einde maken aan de soms verwarrende opzet van Windows Vista. Waar de Home Premium-versie van Windows Vista bijvoorbeeld over Media Center beschikt, moet de Business-editie het zonder Media Center doen. Bij Windows 7 is dat niet meer het geval.

Twee versies

Windows 7 wordt uitgebracht in twee ‘primaire’ edities: Windows 7 Home Premium en Windows 7 Professional. Op deze twee versies wordt de nadruk gelegd, waarbij Home Premium de standaardversie voor consumenten is en Professional bedoeld is voor zakelijke gebruikers. Die laatste versienaam is nog bekend van Windows XP Professional en wederom afgestoft, waarbij Microsoft hoopt dat deze eenduidiger is dan de Business- en Enterprise-aanduidingen die Windows Vista erop nahoudt.

Naast deze twee uitvoeringen komt Microsoft met enkele ‘niche’-versies. Allereerst is er de Home Basic-uitvoering. In tegenstelling tot de gelijknamige editie van Windows Vista, wordt Windows 7 Home Basic alleen in opkomende markten geleverd, en zal deze dus niet in Nederland en België beschikbaar zijn.

Daarnaast is er Windows 7 Starter, dat volgens Microsoft geschikt is voor kleine laptops. Deze editie kent een beperkte functionaliteit (Aero ontbreekt bijvoorbeeld en er worden maximaal drie gelijktijdig uitgevoerde toepassingen ondersteund). Naar verwachting wordt dit de Windows-versie waarvan leveranciers van netbooks gebruik zullen maken. Tot slot zijn er Windows 7 Enterprise en Windows 7 Ultimate, waarbij Ultimate over alle functionaliteit van Enterprise en Home Premium beschikt en Windows 7 Enterprise over bedrijfsspecifieke beheerfuncties beschikt en alleen via het zogeheten Software Assurance-programma beschikbaar is. Over licentieprijzen is op het moment van schrijven nog niets bekend.

Conclusie

Windows 7 wijkt op een aantal fundamentele punten af van Windows Vista. Microsoft heeft gekozen voor een transparante aanpak en maakt zowel de gebruikers als partners in een vroeg stadium deelgenoot van het proces. Uitdaging voor de softwarefabrikant is om de verwachtingen in goede banen te leiden, het initiële enthousiasme van de gebruikerscommunity vast te houden en de komende maanden te benutten om de kwaliteit van het besturingssysteem verder te verhogen. En hoe stellig dit ook wordt ontkend, ook voor Microsoft is het prettig uit te kunnen kijken naar het moment waarin het de negatieve perceptie rondom Vista kan verruilen voor een positiever sentiment en in één keer bestaande tekortkomingen kan verhelpen. Als Microsoft in bovenstaande doelstellingen slaagt, zou Windows 7 hier best het middel voor kunnen zijn.