De allersnelste grafische kaart van het moment!

In het uitgebreide artikel over de Radeon HD 4000-serie in ons septembernummer kondigden wij hem al aan: de Radeon HD 4870 X2, met twee RV770-gpu’s op een grafische kaart. Aangezien twee Radeon HD 4870-kaarten in CrossFire al sneller zijn dan één GeForce GTX 280, kunnen wij u nu al vertellen dat AMD de snelste grafische kaart van dit moment in handen heeft.
AMD beloofde met het uitbrengen van de HD 4000-serie dat de RV770-gpu extra efficiënt zou zijn als twee van deze gpu’s met elkaar worden verbonden. De grafische chip heeft een zogenoemde ‘sideport’ ingebouwd, wat op papier een fraaie optie leek die directe communicatie tussen twee grafische chips mogelijk maakt. Het leek daarom veelbelovend voor de Radeon HD 4870 X2, maar helaas: AMD heeft de sideport uitgeschakeld. Het leverde namelijk geen merkbare prestatiewinst op, terwijl de gpu wel meer stroom verbruikte en warmer werd.

Het is te hopen dat AMD met een dergelijke eigenschap in een toekomstige gpu wel prestatiewinst behaalt. Als CrossFire geheel hardwarematig wordt geregeld en niet meer afhankelijk is van de games en de drivers, zou dat een grote stap voorwaarts zijn. Helaas is het nog niet zover. Ook nu is er weer gebruik gemaakt van een PCI-Express Switch van PLX Technology, net als op de Radeon HD 3870 X2. Dit keer alleen wel met PCI-Express 2.0-ondersteuning. Deze ‘bridge’-chip zorgt voor onderlinge communicatie en verdeelt de 16 PCIe-banen van het slot over beide gpu’s.

De Radeon HD 4870 X2 heeft dezelfde gpu en geheugenkloksnelheden als de gewone HD 4870. De kaart beschikt over maar liefst 2 GB GDDR5-geheugen (1 GB per gpu). Vergeleken met kaarten met 512 MB per gpu scheelt dit qua prestatie vooral op hoge resoluties. Overigens zijn er nu ook 1GB-modellen van de HD 4870 verkrijgbaar. Naast de Radeon HD 4870 X2 brengt AMD ook een Radeon HD 4850 X2 op de markt. Deze kaart zal in een 1 en 2 GB GDDR3-uitvoering verschijnen, en is in zijn eentje ongeveer net zo snel als twee gewone Radeon HD 4850-kaarten in een CrossFire-opstelling.


De door ons geteste Sapphire HD 4870 X2 maakt gebruik van de standaard koeling van AMD, die onder zware belasting een forse geluidsopbrengst geeft.
Alle eigenschappen die de HD 4870 biedt, zitten uiteraard ook op de HD 4870 X2. Dus ook deze kaart ondersteunt DirectX 10.1, HAVOK Physics, displayport, UVD 2.0 (Unified Video Decoder) en achtkanaals LPCM via HDMI.

Stroomverbruik

Twee grafische chips op één kaart heeft ook zo zijn nadeel. Het stroomverbruik is niet gering: de kaart heeft een 8 pins én een 6 pins PCIe-voedingstekker nodig om te functioneren. Met een Voltcraft Energy Monitor 3000 meten wij het stroomverbruik van het gehele systeem. Onder volle belasting verbruikt het systeem met een HD 4870 X2 maar liefst 480 watt, dit is 100 Watt meer dan wanneer hetzelfde systeem de GeForce GTX 280 bevat. Dit wordt helaas niet allemaal omgezet in arbeid, maar ook in warmte. De gpu’s op de kaarten worden érg warm. De achterste gpu blaast zijn warme lucht over de voorste gpu de systeemkast uit. Hierdoor wordt de voorste gpu in ons testsysteem ruim 95 graden. Dit kan op zich geen kwaad, maar wat minder heet mag ook wel.

CrossFire

De Radeon HD 4870 X2 is prima te combineren met alle kaarten uit de HD 4000-serie. Voor twee HD 4870 X2’s in CrossFire (4 gpu’s) hebt u wel Windows Vista nodig, en daarnaast uiteraard een moederbord met CrossFire-ondersteuning en een zeer krachtige voeding. Naarmate het aantal gpu’s toeneemt, wordt de efficiency minder: de stap van één naar twee gpu’s geeft meer prestatiewinst dan de stap van twee naar drie gpu’s. Vier grafische processors zijn over het algemeen te veel van het goede en geven alleen winst op erg hoge resoluties (2650 x 1600 op een 30-inch scherm) met hoge anti-aliasing (8x en hoger).

Helaas hebben wij de HD 4870 X2 niet kunnen vergelijken met een CrossFire-opstelling van de HD 4870 met 512 MB geheugen. Over het algemeen zal een HD 4870 X2-kaart de betere keuze zijn. Het geheugen van 1 GB per gpu geeft op hoge resoluties en met anti-aliasing prestatiewinst ten opzichte van 512 MB. Twee 1GB-uitvoeringen van de HD 4870 in CrossFire zullen niet veel verschillen van de HD 4870 X2. De kaart is tenslotte niet hoger geklokt dan een normale HD4870. Het voordeel zit hem dus voornamelijk in de prijs en dat de kaart minder ruimte in beslag neemt. Daarnaast hebt u met twee in CrossFire geplaatste kaarten altijd een moederbord nodig met twee PCIe 16x-sloten en CrossFire-ondersteuning. De HD 4870 X2 werkt daarentegen op elk moederbord met een PCIe 16x-slot.

De prestatie

Wij hebben de Radeon HD 4870 X2 vergeleken met een gewone Radeon HD 4870, een GeForce GTX 280 en de speciale ASUS GeForce GTX 280 TOP. Deze ‘top’-uitvoering is door ASUS in de fabriek al overgeklokt en geeft een merkbaar prestatieverschil ten opzichte van een standaard GTX 280.

De Radeon HD 4870 X2 is in bijna al onze tests het snelste. Alleen de prestaties in Crysis vallen wat tegen, maar dit kan in de toekomst nog verbeteren met nieuwe drivers. Voor de rest presteert de kaart uitmuntend. Als u een 20- tot 22-inch scherm hebt en uw games speelt op een resolutie 1680 x 1050, dan hebt u over het algemeen genoeg aan een Radeon HD 4870. De X2 is vooral interessant voor 24- tot 27-inch (resolutie 1920 x 1200) en 30-inch schermen (resolutie 2650 x 1600). Zelfs op een resolutie van 2650 x 1600 zijn de meeste games goed speelbaar met de HD 4870 X2. En als dat nóg niet genoeg is, kunt u altijd de kaart in CrossFire zetten.

Conclusie

De Radeon HD 4870 X2 verslaat de concurrentie zonder veel problemen. AMD heeft de snelste grafische kaart in handen. Al bestaat er een kans dat er een spel is waar de HD 4870 X2 geen noemenswaardige prestatiewinst geeft. Dit is een algemeen probleem bij multi-gpu-opstellingen: als door een spel geen CrossFire of SLI wordt ondersteund, valt een multi-gpu-opstelling altijd terug tot één gpu. Zolang de samenwerking van meerdere gpu’s niet volledig hardwarematig gebeurt, blijft dit een nadeel van multi-gpu. Hebt u dus toch liever een kaart met één gpu, dan is de eerdergenoemde ASUS GeForce GTX 280 TOP een goed alternatief. Deze kaart is sneller dan een gewone GTX 280 en niet veel duurder. Maar we willen u hiermee niet ontmoedigen, de HD 4870 X2 is naar ons gevoel duidelijk verbeterd in vergelijking met de HD 3870 X2. De prestatiewinst is behoorlijk en de ondersteuning voor CrossFire lijkt voor de meeste moderne spellen dik in orde. Als u bereid bent om dik 400 euro neer te leggen voor een grafische kaart voor uw monster-game-pc dan is de HD 4870 X2 voorlopig de beste keuze.

Gebruikte apparatuur

Beeldscherm Samsung 244T (24-inch breedbeeld-tft)
Processor Intel Core 2 Extreme QX9770 (3,2 GHz)
Moederbord Asus Striker II Extreme (nForce 790i Ultra SLI)
Voeding Cooler Master Real Power Pro (1000 W) Modular
Geheugen Kingston 4 GB DDR3 1800 MHz (KHX14400D3K2/2G)
Optisch station LG GGC-H20N-L
Drivers ATI Radeon HD 4870 X2 Catalyst Beta (8.52.2-080722a-066081E)
Drivers ATI Radeon HD 4870 Catalyst Beta (8.501.1-080621a-065814E)
Drivers GeForce GTX 280 ForceWare 177,41
Besturingssysteem Windows Vista Ultimate SP1 (32bit)