Vraag van een lezer: “Na jaren als hobby gewerkt te hebben met pc’s, schakelde ik twee jaar geleden eens over op een laptop - de ruimtewinst op mijn werktafel was erg aanlokkelijk… Het werd een VAIO van Sony. Met Windows XP Professional. Alles was reeds voorgeïnstalleerd en ik kreeg er een opstart-dvd bij, zeg maar een herstel-dvd. Niks geen aparte schijf met Windows noch drivers of wat dan ook. Enerzijds handig, want in geval van nood kon ik weer terug naar de oorspronkelijke toestand. Anderzijds verdomd (sorry) onhandig, want je zat hier nu wel aan vast. En de begintoestand is intussen al wel erg lang geleden. In computertermen dan toch.

Een image maken van een stabiele begintoestand, na installatie van mijn eigen software en netwerkinstellingen bijvoorbeeld, zit er niet in. Er wordt namelijk gewerkt met een verborgen partitie en daar moest je af blijven. Programma’s zoals True Image en soortgelijke nuttige hulpprogramma’s konden in de kast blijven. Men kan wel zeggen: “Ik trek mij er niets van aan, gooi alles eraf en koop desnoods zelf een Windows-versie en ben zodoende volledig de baas over mijn eigen computer”. Mooi niet, want dan heb je drivers nodig van onder andere de dvd-brander, de grafische kaart etc. En die krijg je haast (of helemaal) niet te pakken bij Sony. Dit kreeg ik letterlijk in de winkel te horen. Mijn les is: koop je een laptop, dan ben je met handen en voeten aan de leverancier gebonden. Dus mijn volgende computer zal dan wel weer een ‘normale’ pc worden. Of heb ik het mis en zijn er laptops waar men wel wat meer vrijheid heeft/krijgt?”

Ons antwoord

Laten we om te beginnen een helder onderscheid maken tussen OEM-software in het algemeen en herstelsoftware. De eerste, prima. Het is een goedkope manier om aan officiële software te komen. In ruil voor een lagere prijs ziet u dan wel af van de mogelijkheid problemen met de software bij Microsoft neer te leggen, maar uw leverancier blijft uw aanspreekpunt en bovendien, hoe vaak hebben we die hulp van Microsoft nu echt nodig?

OEM-software verschilt bovendien van niet-OEM-software. Althans, niet zolang u over een reguliere installatie-cd of dvd beschikt. Dell bijvoorbeeld voorziet zijn notebooks weliswaar van OEM-software, maar levert altijd nog een gewone installatieschijf mee. Veel leveranciers van computers gaan nog een stapje verder. Zij leveren de OEM-software niet als installatiesoftware mee, maar als herstelschijf. Of nog erger: als herstelprogramma, terwijl de benodigde Windows-code op een verborgen partitie op de harde schijf staat.

Zoals u zelf al zegt, heeft herstel­software zo zijn voordelen. Met weinig moeite is een systeem eenvoudig te herstellen. De nadelen zijn echter naar onze mening groter. Zoals u al opmerkt, is ieder herstelsysteem al verouderd op het moment dat u de computer voor het eerst start. Ook erg vervelend is dat de leveranciers van de computer bij problemen als eerste zullen vragen het systeem te herstellen. Zij drukken zo de kosten en maximaliseren de kans dat uw computer daarna weer werkt. Maar ze doen geen enkele moeite u te helpen het probleem op te lossen. Een ander nadeel is dat veel van de deze leveranciers hun computers volstoppen met wat zij ‘handige software’ noemen. Aangezien deze programma’s ook in de herstelinstallatie zijn opgenomen, komt al die overbodige software bij een herstelactie net zo hard weer terug.

Wat kunt u nu aan deze situatie doen? Ten eerste, en dat is toch de allerbelangrijkste, bij een volgende computer moet u niet akkoord gaan met iets anders dan echte installatieschijf met licentie. Is een computer alleen verkrijgbaar met herstelsoftware, kies dan voor een ander merk of model en laat de verkopers weten waarom. Voor wat uw huidige computer betreft zou ik het volgende doen. Voer eenmalig een herstelactie uit. Verwijder vervolgens alles wat u niet gebruikt. Zet desnoods een opruimprogramma als CCleaner in om ook de restjes van al verwijderde software kwijt te raken. Update daarna Windows en alle software die u gebruikt en richt het systeem naar wens in. Maak vervolgens een image met bijvoorbeeld Norton Ghost of Easy Computing True Image, controleer het image en maak er een back-up van. Is dit allemaal afgerond, dan kunt u de herstelpartitie verwijderen. Kijk vooraf nog of u met de meegeleverde herstelsoftware een herstel-cd kunt branden van de bestanden in de verborgen partitie. Zo niet, bepaal dan zelf of u het risico neemt deze software te verwijderen. U zou die nog eens nodig kunnen hebben. Maar aangezien u inmiddels over een geheel eigen en opgeschoonde herstelmogelijkheid beschikt, kunt u vermoedelijk wel zonder.