Als uw pc er definitief de brui aan geeft, of inmiddels zó antiek is dat zelfs uw buurjongetje van acht er niet meer blij van wordt, dient zich een onzichtbaar maar levensgroot milieuprobleem aan. In zulke gevallen verwordt uw apparaat tot computerafval en de verwerking daarvan levert veel hoofdpijn op. Fabrikanten doen weliswaar verwoede pogingen om hun computers – ook nadat ze zijn afgedankt – milieuvriendelijker te maken, maar echt ‘milieuneutraal’ zullen pc’s en aanverwante apparatuur voorlopig niet worden. Daarnaast wordt de levenscyclus van een pc steeds korter. Een nieuwe pc wordt gemiddeld al na ruim twee jaar aan de kant geschoven, en samen met de toenemende mondiale digitalisering levert dat een snel groeiende afvalberg op. Bij dit alles komt nog een ander probleem om de hoek kijken: de recycling van al dat ICT-afval is een hels karwei. Computeronderdelen hebben de nare eigenschap voor een groot deel te zijn opgebouwd uit hele kleine hoeveelheden van veel verschillende stoffen. Een afgedankte pc vormt daardoor een cocktail van plastic en kleine beetjes goud, koper, aluminium, tin en nog veel meer metalen, die lastig van elkaar zijn te scheiden en waarvan de opbrengst – door de kleine hoeveelheden – ­bovendien beperkt is. Dat laatste leidt er mede toe dat een deel van ‘ons’ afval in Derde Wereldlanden terechtkomt, met alle gevolgen van dien. Kortom: het milieu is er bij gebaat als u het ‘laatste afscheid’ van uw pc zo lang mogelijk uit weet te stellen.

Afgedankte Westerse computers in een haven in Nigeria. © Basel Action Network

Oud-voor-nieuw

Uiteraard laat dit doemverhaal onverlet dat het leven van iedere pc ooit eindigt, en gelukkig hebt u als consument wel degelijk invloed op de manier waarop uw overleden pc wordt verwerkt.
Als uw pc aan vervanging toe is en u van uw oude apparaat af wilt, dan is de eenvoudigste manier gebruik te maken van de ‘oud-voor-nieuw’ regeling. De winkel waar u uw nieuwe pc (of andere computerapparatuur, zoals een monitor of printer) aanschaft, is verplicht uw oude apparaat terug te nemen, zonder dat u daar voor hoeft te betalen. In het ‘Besluit beheer elektrische en elektronische apparatuur’ heeft de overheid vastgelegd dat producenten van ‘grijsgoed’ (zoals computers) verantwoordelijk zijn voor de inname en milieuvriendelijke verwerking van afval, en dat gebeurt in dit geval via inname in de winkel. Hoewel deze inname ‘gratis’ is, hebt u er uiteraard wel voor betaald bij de aanschaf. Computerapparatuur heeft – anders dan witgoedapparaten – geen aparte verwijderingsbijdrage, maar in het aankoopbedrag is er een bijdrage voor gereserveerd. Een merk als Dell, waarvan de systemen niet in de winkel staan, neemtdes gewenst oude pc’s mee als u een nieuwe hebt gekocht. En als u een nieuwe Dell-pc hebt gekocht, dan nemen ze zelfs andere merken mee voor recycling.

Milieustraat

Het ‘oud-voor-nieuw’-inwisselsysteem is alleen gericht op het inleveren van een afgeschreven apparaat op het moment dat u een soortgelijk nieuw apparaat aanschaft. Hebt u een defecte computer of printer, maar u wilt geen nieuwe aanschaffen, dan kan de verleiding groot zijn om kleine onderdelen gewoon in de vuilnisbak te gooien of uw afgedankte spullen bij het grofvuil aan de kant van de weg te zetten. In de prullenbak is sowieso verkeerd, maar ook bij het grofvuil is de kans groot dat ze alsnog in een circuit terecht komen waar meer aan handel dan aan milieu wordt gedacht, doordat slimme handelaren op de ophaaldag rondrijden om oud ijzer, maar bijvoorbeeld ook computers, mee te nemen. Hoe de verwerking ervan vervolgens plaatsvindt, is dan volkomen onduidelijk. Gelukkig biedt de Wet Milieubeheer een oplossing. Gemeenten zijn namelijk verplicht om zorg te dragen voor de gescheiden inzameling van afgedankte apparatuur van particulieren. Dit gebeurt in zogenaamde ‘Brengvoorzieningen’ (milieustations waar zelf uw kapotte apparatuur in kunt leveren) of via de ‘haalplicht’, die gemeenten ertoe dwingt een ophaalsysteem op te zetten. De manier waarop een en ander is geregeld wisselt per gemeente.



IT-recycling haalt afgeschreven computernetwerken van bedrijven op en garandeert dat de verdere verwerking in Nederland plaatsvindt.

Tweede Leven

We hebben het tot nu gehad over recycling, het ontmantelen en zo goed mogelijk verwerken van uw dode pc. Er zijn echter weinig apparaten die zo snel verouderen als een pc, er is dus gerede kans dat uw ‘oude’ computer niet meer aan uw eisen voldoet, maar op zich nog prima functioneert. In dat geval is het uiteraard veel milieuvriendelijker om uw oude beestje een nieuw leven te geven, in plaats van hem tot afval te bestempelen. Wellicht is er een buurjongetje dat er nog mee uit de voeten kan, u zou hem voor eigen gebruik als server kunnen inzetten (al levert dat uiteraard wel extra energiegebruik op), of hem simpelweg te koop kunnen aanbieden op internet. Er zijn echter ook instanties die zich inzetten voor hergebruik met een meer maatschappelijk doel. Zo is in vrijwel ­iedere gemeente in Nederland een kringloop­winkel te vinden die uw oude pc een warm welkom zal heten, zodat hij voor een zacht prijsje kan worden verkocht aan iemand die geen al te hoge eisen stelt en wellicht een krappe beurs heeft. Op de site www.c-metselaar.demon.nl vindt u een uitgebreide lijst met adressen, zodat u kunt opzoeken waar in uw woonplaats eventueel een dergelijke winkel kan worden gevonden.

Leerwerkprojecten

Andere initiatieven waar aan uw oude pc een nuttige bestemming kan worden gegeven zijn zogeheten leerwerkprojecten, zoals Stichting Global Start, of PC en Werk (voorheen bekend als Stichting Hergebruik Computers). Deze organisaties helpen niet alleen het milieu, maar hebben ook nog een extra sociale doelstelling. Bij PC en Werk kunnen mensen via re-integratieprojecten aan de slag met het opkalefateren van computers voor hergebruik en Global Start helpt jongeren met een ICT-leertraject aan werkervaring.
Computers die door Global Start worden opgeknapt worden vervolgens aan goede doelen geschonken, zoals het UAF (vluchtelingenstudenten), bejaardenhuizen of naschoolse opvang. De apparaten die niet meer kunnen worden gered door de stichting worden gestript door jongeren van een ZMLK (Zeer Moeilijk Lerende Kinderen) school, zodat de onderdelen kunnen worden aangeleverd bij erkende recyclebedrijven. Volgens Ina Groenhuyzen van Global Start krijgt haar stichting jaarlijks zo’n 5500 computers aangeboden, waarvan 85 procent na reparatie aan een tweede leven kan beginnen. Uw afgeschreven pc is er dus welkom voor revitalisatie, mits hij nog werkt en minimaal van een Pentium III-processor is voorzien. Meer informatie en adressen kunt u vinden op de sites www.pcenwerk.nl en www.global-start.com.

Uitstel

Gezien de problemen die recycling opleveren, is het voor het milieu het beste als u het definitieve moment van afschrijven van uw oude computer zo lang mogelijk uitstelt. Voldoet uw pc niet meer aan uw eisen, probeer er dan eerst iemand anders blij mee te maken of doneer hem aan een organisatie die ook nog maatschappelijk profijt uit uw oude kast weet te halen. Is het echter definitief over en uit voor het apparaat, draag er dan zorg voor dat het op een gecontroleerde manier wordt afgevoerd. Daarmee voorkomt u dat uw oude pc op een afvalberg in Afrika terechtkomt.