Dit is Windows 11: alles over het nieuwe besturingssysteem

Door: Mark Gamble | 22 november 2021 06:04

How To

Vrij snel na de aankondiging is Windows 11 al uitgebracht. De eerste pc’s of laptops met Windows 11 kon je al vanaf 5 oktober aanschaffen, en vanaf dat moment werd de update ook langzaamaan uitgerold naar de gebruikers van Windows 10, mits die computers voldoen aan de hogere systeemeisen. Maar laten we bij het begin beginnen en Windows 11 zichzelf even formeel voorstellen.

De aankondiging van Windows 11, halverwege 2021, kwam vrij onverwacht. In een wat sobere online presentatie deed Microsoft het nieuwe besturingssysteem uit de doeken, waarbij de grootste verassing toch wel de timing bleek. Eind 2021 moest Windows 11 al beschikbaar zijn op nieuwe pc’s en laptops, en al snel werd de exacte datum van 5 oktober door Microsoft aangemerkt als officiële releasedatum. Mooi op tijd dus om zichzelf en de markt optimaal mee te laten profiteren van de feestdagen en koopjesdagen als Black Friday. Geen gedoe met ‘Windows 11-ready’ stickers op nieuwe systemen, zoals dat met vorige Windows-versies wel moest, omdat daar de aanloopperiode langer was. Dat de aanloopperiode relatief kort is, is niet omdat Microsoft zo goed is in geheimen bewaren, maar omdat Windows 11 niet zulke ingrijpende veranderingen met zich meebrengt. Kom je van Windows 10, dan zul je meteen thuis zijn in Windows 11. Dat is weleens anders geweest. Bijvoorbeeld met de komst van Windows 8, waarin de interface compleet overhoop werd gegooid.

De stap van Windows 10 naar 11 is minder groot dan die van Windows 7 naar Windows 8.

Update komt eraan

Net zoals Windows 10 wordt ook Windows 11 aangeboden als gratis update. Hiervoor moeten we echter nog wat meer geduld hebben, aangezien deze update niet in één keer naar alle Windows 10-systemen wordt uitgerold. Naar verwachting zou iedere Windows 10-computer die daarvoor in aanmerking komt, de update uiterlijk begin 2022 ontvangen moeten hebben.

Toen Windows 10 als gratis update werd aangeboden, was daar een hoop negatieve publiciteit over; Microsoft drong de update op en er waren met name veel technische problemen met de installatie van de update. Hopelijk zijn die problemen verholpen, maar ook nu is van een goede start geen sprake. Dat is te wijten aan de systeemeisen van Windows 11. Het is namelijk een vereiste dat TPM 2.0 op het systeem aanwezig is én is ingeschakeld. TPM zorgt ervoor dat andere opstartprocessen zich niet zomaar in het systeem kunnen nestelen, en dan al opstarten voordat Windows wordt geladen. Het zorgt dus voor wat meer veiligheid. Maar in theorie, en dat blijkt ook in de praktijk, is Windows 11 prima in staat te draaien zonder deze extra beveiliging, en dat zorgt voor verwarring. Windows 10-gebruikers die een computer hebben die niet voor de update in aanmerking komt, zouden Windows 11 daardoor theoretisch als schone installatie met een opstartbare usb-stick kunnen installeren; Microsoft controleert hierbij namelijk niet de systeemeisen van de computer. Het bedrijf heeft wel gezegd dat als deze omweg wordt gebruikt, er waarschijnlijk geen updates en beveiligingspatches naar Windows 11 worden uitgerold. De praktijk moet dat nog uitwijzen.

Het is een vereiste dat TPM 2.0 op het systeem aanwezig is én is ingeschakeld

Systeemeisen

In de basis verschillen de systeemspecificaties van Windows 10 en 11 niet zo heel veel: een 1GHz-processor met twee of meer kernen, 4 GB werkgeheugen, 64 GB opslagcapaciteit en een DirectX 12-compatibele videokaart. Het grootste verschil zit ’m vooral in de extra vereisten. Het belangrijkste struikelblok is dus dat een Windows 11-computer moet beschikken over een TPM 2.0-chip. Op veel laptops van zo’n drie à vier jaar oud is zo’n chip doorgaans wel aanwezig, maar op desktop-pc’s is dat niet altijd het geval. Daarnaast moet de computer beveiligd opstarten ondersteunen, beter bekend als secure boot. Of je computer deze functies ondersteunt, kun je controleren in je BIOS/UEFI.

Maar er is nog een valkuil: Windows 11 kan niet zomaar op iedere processor draaien. Microsoft heeft een lijst uitgebracht met ondersteunde processors die wel door Windows 11 worden geaccepteerd, maar dat is een vrij lange lijst om te doorzoeken. Bovendien moet je wel precies weten (of uitzoeken) welke processor je in je systeem hebt zitten. De lijst met ondersteunde Intel-processors kun je vinden via www.tiny.cc/intel-eisen en de lijst voor AMD-processors lees je hier: www.tiny.cc/amd-eisen. Zoeken in de lijst kan alleen maar met de zoekfunctie van je browser zelf.

Windows 11 is strenger wat betreft hardware; zelfs al heb je een snelle Core i7-processor met 4 kernen, als ‘ie te oud is kun je het nieuwe besturingssysteem niet draaien.

Dit is Windows 11

Tijd voor het besturingssysteem zelf, want Windows 11 bevat een paar mooie vernieuwingen. Het eerste wat opvalt, is het vernieuwde uiterlijk. Dat zie je direct nadat je het besturingssysteem voor de eerste keer opstart; de pictogrammen op de taakbalk staan nu in het midden in plaats van links, er zijn nieuwe pictogrammen aan de taakbalk toegevoegd en het bureaublad is voorzien van een nieuwe achtergrond.

De uiterlijke vernieuwingen zijn ook doorgevoerd in het startmenu, en het meest opvallende daarvan is de manier waarop de apps worden weergegeven: het zijn nu kleinere pictogrammen in plaats van de grotere vierkante tegels van Windows 10. En dat is ook meteen het grootste verschil met het startmenu van het laatstgenoemde besturingssysteem: de zogeheten live-tegels worden niet meer gebruikt in Windows 11. Het nieuwe startmenu oogt daardoor misschien wat soberder, maar is daardoor wel overzichtelijker. Het bovenste deel van het menu toont de beschikbare apps en onderaan vind je recent geopende bestanden. Pictogrammen van apps kun je met de muis verplaatsen, maar je kunt het menu zelf niet groter of kleiner maken, of verder naar je hand zetten. Voor wie het startmenu trouwens liever weer aan de linkerkant van het scherm heeft: via de taakbalkinstellingen kun je het startmenu en de pictogrammen gewoon links laten uitlijnen.

Dat de taakbalk in het midden staat en het bureaublad een nieuwe achtergrond heeft, zijn veranderingen die direct in het oog springen.

Deze Windows 11-versies worden uitgebracht

Net als bij Windows 10 verschijnt ook Windows 11 in een aantal varianten:

- Windows 11 Home
- Windows 11 Pro
- Windows 11 Education
- Windows 11 Pro Education
- Windows 11 Pro for Workstations
- Windows 11 Enterprise
- Windows 11 Mixed Reality

De Education- en Pro Education-versies zijn bedoeld voor het onderwijs. Windows 11 Mixed Reality richt zich op het gebruik van VR-headsets, bijvoorbeeld voor simulaties en games. Het besturingssysteem past zich dan aan wanneer je een VR-headset opzet en kan automatisch een app starten als je ernaar ‘kijkt’. Ook bevat deze versie functies die klassieke programma’s geschikt maken voor weergave in een virtuele wereld.

Windows 10 had een speciale IoT-versie die je bijvoorbeeld op een Raspberry Pi kon installeren, maar het is niet bekend of er van deze versie ook een Windows 11-variant op de markt komt.

Het lint in de Verkenner is verdwenen en het contextmenu is flink afgeslankt

Windows Verkenner

Ook de Verkenner is in Windows 11 op de schop gegaan. Niet alleen zijn er nieuwe pictogrammen voor de standaardmappen zoals Downloads, Documenten, Muziek en Afbeeldingen, ook de menu’s zijn veranderd. Zo is de bovenste balk van de Verkenner niet meer voorzien van een lint, maar zie je alleen knoppen die een bepaalde functie bieden op basis van het geselecteerde bestand. Heb je bijvoorbeeld een foto geselecteerd, dan komen er extra afbeeldingsknoppen bij, zoals Linksom roteren en Afbeelding als achtergrond gebruiken. Rechts op de werkbalk staan drie puntjes, waarachter nog een aantal andere opties te vinden zijn, zoals Alles selecteren, Selectie omkeren en Aan snelle toegang vastmaken. Verder zijn er voor ieder geselecteerd bestand of reeks bestanden altijd de knoppen Kopiëren en Knippen aanwezig, net als een knop Delen om het bestand met anderen te delen. Microsoft heeft de nieuwe Verkenner zo ontworpen dat deze ook makkelijker te bedienen is op aanraakschermen.

Ook het contextmenu is aangepast. Het toont in eerste instantie alleen een paar standaardfuncties, zoals Openen, Openen met en de nieuwe optie Als pad kopiëren. Hiermee kun je de exacte padnaam van het bestand naar het klembord kopiëren, bijvoorbeeld C:\Users\<je gebruikersnaam>\Afbeeldingen\Trein.jpg. Erg jammer is dat de optie Kopiëren naar niet meer standaard aanwezig is, net als het tekstuele menu-item Knippen en Kopiëren. Die laatste twee zijn er wel, maar dan alleen als pictogram aan de bovenkant van het contextmenu. Maar goed, alle toetscombinaties zoals Ctrl+X (knippen), Ctrl+C (kopieren) en Ctrl+V (plakken) werken natuurlijk nog wel gewoon.

Wil je alle items in het contextmenu weergeven, dan kan dat alleen maar als je klikt op Meer opties weergeven of met een druk op de toetscombinatie Shift+F10. Voor de meeste Windows 11-gebruikers zal dit het voorkeursmenu zijn, maar helaas kun je dit menu niet standaard altijd laten weergeven.

De nieuwe Verkenner toont een opgeruimde werkbalk.

S-modus

De Windows S-modus kent een aantal restricties ten opzichte van de ‘volwaardige’ versie van Windows. Zo is deze versie ontwikkeld met het oog op beveiliging en prestaties. In de praktijk betekent dit dat de Windows S-modus alleen het gebruik van apps uit de Microsoft Store toestaat. Je kunt dus zelf geen andere programma’s installeren. Bovendien is de Edge-browser als standaard ingesteld. Ook Windows 11 is beschikbaar in de S-modus. Maak je gebruik van Windows 10 Home in S-modus, dan kun je overstappen naar Windows 11 Home in S-modus. Maak je gebruik van Windows 10 Pro in S-modus? Dan kun je niet één op één overstappen. Windows 11 Pro is namelijk niet beschikbaar in S-modus. Je zult de S-modus in dat geval uit moeten schakelen voordat je de overstap naar Windows 11 Pro kunt maken. Uitschakelen gaat eenvoudig: open de instellingen (Windows-toets+I) en kies Bijwerken en beveiliging. Open de sectie Activatering. In de sectie Overschakelen naar Windows 10 Pro kies je voor Ga naar de Store. Op de pagina Overschakelen vanuit S-modus klik je op de knop Ophalen. Wacht totdat de bevestiging verschijnt: de S-modus is nu uitgeschakeld. Let wel: na het overschakelen kun je niet meer terug naar Windows 10 in S-modus. Nu kun je probleemloos overstappen naar Windows 11 Pro.

Instellingenvenster

Naast de Verkenner zijn er nog meer onderdelen gewijzigd in Windows 11. Neem het instellingenvenster, dat je oproept via de toetscombinatie Windows-toets+I. In tegenstelling tot Windows 10 zie je alle categorieën aan de linkerkant van het instellingenvenster staan. Doordat het een lange rij met items is, zie je geen korte beschrijving meer over welke andere functies zich in die categorie bevinden. In Windows 10 zag je bijvoorbeeld bij Persoonlijke instellingen ook nog Achtergrond, vergrendelingsscherm, kleuren staan in een lichter lettertype, zodat je makkelijker kon zien welke categorie waarvoor bedoeld is. In Windows 11 moet je dus wat meer zoeken naar het onderdeel dat je nodig hebt, of je geheugen wat beter aanspreken, want de onderdelen zijn niet anders dan in Windows 10.

Verder zijn ook de andere standaardapps, zoals Foto’s, Camera en Rekenmachine wat aangepast qua uiterlijk en kun je nu voor die apps ook een donkere modus instellen, los van de instellingen van Windows 11 zelf.

Het verschil tussen het instellingenscherm van Windows 11 (links) en Windows 10 (rechts) is aanzienlijk.

Gaming

Voor Windows-gamers heeft Microsoft ook wat leuke functies in petto. Eén daarvan is DirectStorage, een opslagtechniek waarbij gamegegevens sneller worden opgeslagen en geraadpleegd kunnen worden. Daarvoor zijn speciale NVMe-drivers voor Windows 11 ontwikkeld. Daarnaast is de Xbox Game Pass geïntegreerd in Windows 11 en kan het besturingssysteem ook HDR toevoegen aan games die dat standaard niet ondersteunen. Dit maakt gamebeelden dynamischer en levendiger.

Met HDR worden games levendiger en dynamischer weergegeven (beeld: YouTube).

Snap Layouts

Snap Layouts is een functie die in Windows 11 wat verder ontwikkeld is dan wat je er in Windows 10 mee kon. Je kunt hiermee namelijk een geopend venster met één muisklik op de gewenste positie op het scherm plaatsen ten opzichte van andere vensters. In Windows 10 moest je hiervoor nog de Windows-toets en een van de pijltjes gebruiken. Om de Snap Layouts-functie te gebruiken, hoef je alleen nog maar met de muis over de Maximaliseren-knop van het venster te zweven. Er verschijnt dan een klein venster waarin je de nieuwe positie kunt aanklikken. Zodra je de gewenste positie gekozen hebt, wordt het venster daar geplaatst en laat Windows 11 de andere beschikbare vensters zien. Klik je dan op een van die andere vensters, dan wordt dat venster naast, boven of onder het huidige venster geplaatst. Op die manier kun je dus sneller je scherm indelen wanneer je meerdere programmavensters tegelijk nodig hebt.

Met Snap Layouts kun je snel vensters op de gewenste positie op je scherm plaatsen.
Met Snap Layouts is zweven boven de Maximaliseren-knop voldoende om je beeldscherm in te delen 

Widgets

Waar je in Windows 10 gebruik kon maken van live-tegels in het startmenu, bijvoorbeeld om de beurskoersen, een fotogalerie, weerbericht of een nieuwsfeed weer te geven, kan dat in Windows 11 via het nieuwe Widgets-scherm. Klik op de taakbalk op de knop met het blauwe en witte blokje of gebruik de sneltoets Windows-toets+W zodat er vanaf de linkerkant een scherm met widgets het beeld in schuift. Standaard zullen er een of twee widgets (meestal het weerbericht en de sportuitslagen) worden weergegeven, maar met de knop Widgets toevoegen kun je er andere widgets aan toevoegen. Op het moment van schrijven zijn dat onder meer Verkeer, Agenda, Taken en Tips. De kans is groot dat er na de lancering van Windows 11 meer widgets bijkomen, maar onduidelijk is nog of ook derde partijen widgets kunnen en mogen ontwikkelen voor Windows 11.

Er zijn wel twee nadelen: Om Widgets te kunnen gebruiken, moet je je bij dat onderdeel (of bij Windows 11 zelf) aanmelden met een Microsoft-account. Doe je dat niet, dan blijft het scherm leeg en zie je alleen een knop Aanmelden. Het tweede nadeel is dat het Widget-scherm standaard onderin de headlines van nieuwsberichten laat zien. Helaas kun je dat niet uitschakelen en word je bij het klikken op een bericht doorgestuurd naar het betreffende bericht op MSN, eveneens een dienst van Microsoft.

In het Widget-venster kun je snel het weerbericht checken of je agenda raadplegen.

Microsoft-account verplicht

Het lag in de lijn der verwachting, maar Microsoft probeert haar eigen onlinedienst steeds meer te integreren in Windows. Gebruikers die bijvoorbeeld de Home-editie van Windows 11 voor de eerste keer gebruiken, ontkomen er niet aan: je moet je verplicht aanmelden met een Microsoft-account en een werkende internetverbinding. Dat account kun je weliswaar meteen weggooien nadat je een nieuw (offline) account hebt aangemaakt in Windows 11, of sneller: je verbreekt gewoon de internetverbinding, maar het vereist wel extra handelingen. Dan loop je wel de leuke extra’s mis, zoals de Widgets, want die kun je niet gebruiken zonder Microsoft-account.

Tijdens de setup van Windows 11 is het vereist dat je je aanmeldt met een Microsoft-account.

1 Reactie(s) op: Dit is Windows 11: alles over het nieuwe besturingssysteem

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • 23 november 2021 08:23 pa3akf
    Ik heb een desktop en een laptop die allebei voldoen aan de eisen (TPM2.0 ingeschakeld).
    Maar ik ga echt niet twee onder Windows 10 prima draaiende machines naar Windows 11 upgraden voor een paar ronde hoeken, het startmenu in het midden en wat verdwenen tegeltjes, die ik zelf al om zeep had geholpen, in ruil voor wat widgets die ik vervolgens ook weer moet verwijderen.
    Kan iemand van CT niet eens een artikel schrijven welke echte voordelen (als die er al zijn) Windows 11 boven Windows 10 heeft?
    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.